Die ‘fundamentele economische en politieke oorzaken’ liggen verankerd in de ontwikkelingen die “wij” in Europa vanaf de late middeleeuwen hebben doorgemaakt, vanaf de tijd van de VOC ongeveer. Daarmee zijn ook de nu nog steeds door ons als vanzelfsprekend gehanteerde collectieve waarden en normen ontstaan, kort gezegd die van de koopman en de dominee, die in een eeuwigdurende golfbeweging nog altijd om de voorrang strijden. (Dat dat op zichzelf een grote mate van (Euro)egocentrisme oplevert laat ik hier onbesproken.)
Feit is dat onze welvaart en de ontwikkeling van cultuur en wetenschappen gebaseerd zijn op het benutten van ~wereldwijde~ verschillen tussen vraag en aanbod. Die economische wetmatigheden zijn in toenemende mate ook een ethische maatstaf geworden: is het handel, dan mag het. De ergste uitwassen daarvan worden enigszins beteugeld door het gebod van naastenliefde, die in de gedaante van Caritas het gemakkelijkst met de koopman door één deur bleek te kunnen. Oftewel: een gevolgen-agenda en een symptoombestrijdingsbeleid, al eeuwenlang. Het is nooit anders geweest.

Dus als je de ‘fundamentele economische en politieke oorzaken’ wilt aanpakken, moet je je goed realiseren dat dat in feite neerkomt op een zeer diepgaande hervorming van vrijwel al onze waarden en normen. En wie een beetje voeling met de werkelijkheid heeft zal inzien dat dat vooralsnog volstrekt utopisch is.

Sta mij één concrete illustratie toe, en volg met mij de productie en verkoop van kip. Het voorbeeld gaat, mutatis mutandis, evenzeer op voor zeer vele andere Europese producten zoals zuivel en tomaten.
Wij Nederlanders fokken honderden miljoenen kippen en exporteren die wereldwijd. ze worden gevoerd met o.m. soja die grotendeels wordt verbouwd op plaatsen waar eigenlijk nog altijd regenwoud zou moeten staan. (Nee, wíj hebben die niet gekapt, wij hebben zelf ook nooit slaven gehouden, wij volgen slechts de wetten van vraag en aanbod.) Dat veevoer wordt de halve wereld over gesleept in schepen die op grote schaal giftig chemisch afval als brandstof gebruiken; nuttig en aangenaam toch? Vervolgens wordt met dat voer hier een enorm mestoverschot geschapen en worden op dier-onwaardige wijze (in zes weken tijd!) enorme aantallen kippen gefokt en geslacht. Daarvan eten we zelf alleen de lekkerste stukken en de rest, ook het slachtafval, wordt diepgevroren ten koste van grote hoeveelheden ‘vuile’ energie, en opnieuw de halve wereld over gesleept om het daar, uiteraard met winst (en vaak Europese subsidie) te verkopen. Zo ook in Afrika, waar de lokale voedselproducenten vrijwel nooit met de import kunnen concurreren, hoewel dat ~bijna altijd~ heel goed zou kunnen. De koopman lacht in zijn vuistje en vaart er wel bij. En dus geven we met de andere hand, die van de dominee, ontwikkelingshulp, die meestal slechts een fractie bedraagt van wat we in en aan ontwikkelingslanden verdienen.
Dit hele proces is moeilijk anders te beschouwen dan als een aaneenschakeling van milieu- en andere delicten, om over misdaden tegen de menselijkheid nog te zwijgen. Maar bovenal is het van een schijnheiligheid waarbij die van slavenhandel en ~transport verbleekt, temeer omdat het geen uitwassen van individuele kooplieden meer betreft, maar wij er met onze hooggeprezen democratie in dit informatie-tijdperk met zijn allen verantwoordelijk voor zijn.

Daarom ben ik het eens met de constatering dat er iets fundamenteel zou moeten veranderen, dus inderdaad aan de oorzaken, maar is het tevens naïef om te veronderstellen dat wij bereid en in staat zouden zijn om onze feitelijke verantwoordelijkheden ook te némen. Dat zou een “Umwertung aller Werte” vergen. Een revolutie dus, in de ware zin van het woord.