Vrijdagmiddagborrel: Selectieve verontwaardiging

Door: op 1 april 2011 geplaatst in Opinie - E-mail dit artikel | Print dit artikel

Iedere week laat hoofdredacteur Marc Broere zijn licht schijnen over ontwikkelingen in de sector. Met vandaag aandacht voor een roerige week. Hoe twee onthullende verhalen in de Volkskrant en Trouw totaal verschillend werden opgepakt door de politiek en door andere media. Aan het einde van de week waren Dirk Elsen en Lodewijk de Waal van SNV vertrokken, maar kregen de onthullingen van journalist Han Koch over het mislukken van een programma om Nederlandse bedrijven bij de ontwikkeling van Uruzgan te betrekken geen enkele follow-up. Is hier sprake van selectieve verontwaardiging?

‘Jullie hebben wel een geschikte dag voor het lustrum uitgekozen zeg’, hield ik de studenten van de Studentenvereniging Ontwikkelingssamenwerking Leiden (SOL) afgelopen zaterdag voor. Ik was uitgenodigd om deel te nemen aan de viering van het vijfjarig-bestaan van deze interessante vereniging van studenten van allerlei verschillende studies in Leiden die ergens een raakvlak met ontwikkelingssamenwerking hebben.  Voor de hoofdredacteur van een vakblad over ontwikkelingssamenwerking was het die ochtend bijzonder wakker worden, want het onderwerp waarover ik geacht wordt zo’n beetje alles te weten stond prominent op de voorpagina van twee kwaliteitskranten, en hoe…..

Gedegen staaltje onderzoeksjournalistiek

In dagblad Trouw las ik bij het ontbijt hoe een idee van VNO-NCW om met Nederlands ontwikkelingsgeld het Nederlandse bedrijfsleven te betrekken bij de ontwikkeling van de Afghaanse provincie Uruzgan niet van de grond was gekomen. Er was tien miljoen euro aan subsidies beschikbaar voor Nederlandse bedrijven die samen met een Afghaanse partner een economische activiteit wilden opzetten. Daar werd echter amper gebruikt van gemaakt en één van de drie aanvankelijk goedgekeurde projecten is volgens het artikel wegens gebrek aan kwaliteit direct gestaakt.

‘Het mislukken van het Fonds economische opbouw Uruzgan (FEOU) geeft aan dat er ook grenzen zijn aan de kracht van het bedrijfsleven als motor voor armoedebestrijding’, schrijft Trouw-redacteur Han Koch die weer eens een gedegen staaltje onderzoeksjournalistiek verrichtte.

Lekken naar de Volkskrant

Op het station kocht ik de Volkskrant die op deze dag opende met de nietsverhullende kop: ‘SNV bedreef vriendjespolitiek.’ Wie dacht dat de organisatie in rustiger vaarwater terecht zou komen nadat topman Dirk Elsen zijn salaris eind vorig jaar verlaagde tot onder de zogeheten DG-norm van 124.000 euro per jaar, heeft het mis. Volgens de Volkskrant heeft SNV opdrachten gegund aan familieleden en vrienden en de regels van de Europese aanbestedingsregels overtreden.

De feiten waren aan het licht gekomen in een memorandum van SNV. Volgens de ontwikkelingsorganisatie zijn er inmiddels maatregelen genomen tegen de betrokkenen. Maar het memorandum werd ‘gelekt’ naar de Volkskrant met als gevolg opnieuw hele negatieve publiciteit voor SNV.

Wat wordt wel en niet opgepikt?

‘Wat zal de gemiddelde krantenlezer vanochtend over ontwikkelingssamenwerking hebben gedacht?’ hield ik de ruim 100 studenten voor. Desondanks was het een mooie middag met een gevat college van professor Paul Hoebink, interessante workshops, een publiek interview dat ik met oud-Terre des Hommes directeur Ron van Huizen mocht houden, en een inspirerende afsluiting door Christiaan Rebergen, de speciale ambassadeur op het gebied van millenniumdoelen en van publiek-private-partnerschappen van het ministerie van Buitenlandse Zaken.

Toch vroeg ik me de hele middag één ding af. Welk nieuwsbericht wordt opgepikt door andere kranten en waar zullen de politici schande van spreken? Is De Telegraaf nu net zo verontwaardigd over werkgeversbaas Bernard Wientjes als over Dirk Elsen? Zal de politiek nu ook vragen om stappen richting het bedrijfsleveninstrumentarium dat gefinancierd wordt uit het schaarse ontwikkelingsbudget of zullen er alleen de te verwachten  Kamervragen komen over SNV? Eenmaal ’s avonds thuisgekomen scande ik meteen het internet af. En ja, De Telegraaf  had op haar site een uitgebreid nieuwsartikel staan over SNV.

De maat vol

Ik las in het bericht dat na de nieuwe onthulling voor PVV, PvdA en SP ‘de maat vol’ is. Volgens PVV-Kamerlid Johan Driessen is SNV ‘door en door rot.’ Hij wil dat staatssecretaris Knapen de subsidiekraan dichtdraait. PvdA-Kamerlid Sjoera Dikkers wil dat de directie en raad van toezicht van SNV onmiddellijk opstappen. Ze noemt het ‘schandelijk’ dat SNV voor de zoveelste keer in opspraak raakt en de top daaruit geen conclusies trekt.  Ook liet Dikkers weten dat ze Knapen tijdens het wekelijkse vragenuurtje in de Kamer gaat bewegen om in actie te komen.

Op maandag vond ik bijna letterlijk hetzelfde artikel terug in de papieren edities van Trouw en NRC. Over het mislukte programma om met ontwikkelingsgeld het Nederlandse bedrijfsleven te betrekken bij de opbouw van Uruzgan, las ik opmerkelijk genoeg nergens iets terug in de andere kranten. Ook heb ik hier tot op de dag van vandaag geen politicus over gehoord. Ook later in de week ging het alleen maar over de ontwikkelingen bij SNV die inmiddels hebben geleid tot het opstappen van topman Dirk Elsen en voorzitter Lodewijk de Waal.

Raken tot in de vezels

Hoewel ik de berichtgeving over SNV een serieuze zaak vind, lijkt het bericht in Trouw me zeker zo belangrijk. Het betrekken van het Nederlandse bedrijfsleven is een speerpunt van dit kabinet en het artikel van Han Koch raakt dit nieuwe beleid tot in haar vezels. Verder begint zich volgens mij ook voorzichtig wel een trend af te tekenen. We hebben nu al verschillende programma’s gehad om het Nederlandse bedrijfsleven uit het budget voor ontwikkelingssamenwerking te laten mee-eten. ORET/MILEV bestaat inmiddels niet meer en is vervangen door ORIO. Het PSOM is vervangen door PSI+.  Het zou me niet verbazen als deze naamswijzigingen een tactische reden hebben gehad. IDEA heeft zichzelf vernietigend geëvalueerd in Bosnië als het gaat om impact.

Op de website van Vice Versa heeft David Sogge van het Transnational Institute een kritisch stuk geschreven over verschillende grondige onderzoeken naar publiek-private-partnerschappen, waaruit over de hele linie blijkt dat deze tot nu toe weinig effectief zijn. En daar komt nu dan het stuk van Han Koch bij over het stopzetten van het FEOU.

Kritische vragen

Er lijkt zo langzamerhand reden te zijn om best eens wat kritische vragen te stellen over de effectiviteit van programma’s waarbij het Nederlandse bedrijfsleven betrokken is en die worden gefinancierd uit ontwikkelingsgelden. Maar dit gebeurt vooralsnog niet. Zijn media en politici dan inderdaad alleen maar geïnteresseerd in incidenten als het over ontwikkelingssamenwerking gaat? Is hier sprake van meten met twee maten en selectieve verontwaardiging?

Dit terwijl er volgens mij echt een serieus onderwerp voor het oprapen ligt. Het kabinet-Rutte  is bezig met een grondige verbouwing van het Nederlands ontwikkelingsbeleid. Eigenbelang komt steeds meer voorop te staan. Bovendien wordt de indruk gewekt dat het betrekken van het Nederlandse bedrijfsleven per definitie ook leidt tot kwalitatief betere ontwikkelingssamenwerking. Dit laatste kan uit de ervaringen met het bestaande bedrijfsleveninstrumentarium echter nog allerminst worden hardgemaakt.

Ik hoop dat nu de stofwolken rondom SNV misschien zullen optrekken het ook weer over dit soort fundamentele onderwerpen kan gaan, zo vlak voor een aantal cruciale Kamerdebatten in aantocht.

Marc Broere
Over de schrijver

Marc Broere is hoofdredacteur van Vice Versa en lokaalmondiaal. Marc Broere is auteur van verscheidene boeken over ontwikkelingssamenwerking, waaronder het in 2009 verschenen 'Berichten over armoede'.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *

De volgende HTML tags en attributen zijn toegestaan: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>

9 reacties op “Vrijdagmiddagborrel: Selectieve verontwaardiging

  1. mijnheer Broere,

    De SNV directie heeft gesjoemeld en daar ergert U zich terecht aan maar daarnaast ergert U zich ook aan de onwil van ondernemers om te investeren in Afganistan Deze ondernemers worden volgens U ten onrechte helemaal niet bekritiseerd in de media.
    U suggereert zo,n beetje dat het lekker makkelijk is om op ontwikkelingshulp af te geven maar dat de media met name de Telegraaf de onwil van ondernemers niet willen aanpakken. In Uw ogen wordt de andere kant van de medaille niet belicht.
    Nou ik zou zeggen wees daar maar blij om want er is geen sprake van een andere kant. Maar mijnheer Broere , er is helemaal geen andere kant van de medaille.
    Beide kwesties zijn een gevolg van de doorgeslagen hulpobsessie van naieve idealisten.
    Als zakenman heb ik de hele wereld afgereisd en heel wat armoede gezien en daarbij heel wat mislukte ontwikkelingsprojecten . Een pomp hier een schooltje daar en niet te vergeten een kerkje maar alleen waar ondernemers de handen uit de mouwen staken zag je vooruitgang in welvaart en werkgelegenheid.
    Die kwestie in Afganistan staat niet op zich zelf. Als het falen van hulpprojecten te zichtbaar wordt roept de overheid de ondernemers er bij en deze moeten dan proberen de zaak weer op poten te zetten . Ze krijgen als ze dat willen een kleine ondersteuning uit de ontwikkelingspot maar meestal hebben de zogeheten ontwikkelingswerkers de boel al zo verziekt dat er geen eer meer te behalen is.
    De enige manier om welvaart te brengen is ondernemers de vrije hand te geven. Laat ze zelf uitzoeken waar investeren zinvol is en laat dan het ministerie over de brug komen met additionele middelen.
    Jammer genoeg past dat niet in de ideologie van hulpverleners . Het idee 0.7 % hulp is zo jaren zeventig, zo passé . Ja maar het is een internationale afspraak roept men in koor . Ja hoor en wie houden zich daar aan . Vier landen , allemaal landen waar linkse doordrammers de dienst uitmaken of vroeger uitmaakten.
    Kijk waar de welvaart toeneemt. China, India, Latijns Amerika . Allemaal landen die de ooit zo gekoesterde linkse dromen opzij hebben gezet en heel pragmatisch over gegaan zijn op gewoon kapitalisme.
    Alleen in Afrika blijft men vasthouden aan traditonele stammentwisten en wordt ontwikkelingsgeld over de balk gegooid.
    Beste Broere wordt wijzer . Stop met dromen en geef ondernemers de plaats die zij verdienen.
    Alleen dan komt er welvaart. Kijk naar Europa en kijk naar de VS en nogmaals kijk naar de landen die ik hierboven noemde.
    Natuurlijk brengt zo,n realistische ommekeer met zich mee dat mensen daar slachtoffer van kunnen worden maar daar zal over twintig dertig jaar een sociaal vangnet voor moeten komen . Nu is dat door China, India etc nog niet te betalen.
    Vergelijk het met Europa. Eerst moesten ondernemers in de 19e eeuw er voor zorgen dat de welvaart steeg en pas daarna kon er een vangnet komen.
    Ten slotte mijn heer Broere Bijt niet in de hand die U voedt. Met andere woorden . Laat ondernemers ondernemen, steun hun inspanning als u dat zo graag wil met hulpgeld en kom dan over dertig jaar terug met het opzetten van een sociaal vangnet.
    Succes en vriendelijke groeten
    Jan de Bruin – ondernemer

    [Reageer op deze reactie]

    Paul Hassing Reply:

    Beste Meneer de Bruin,
    Uw reactie is helder waarvoor dank. Ik blijf wel zitten met de vraag of u mij een evaluatie kunt aangeven waaruit blijkt dat eerst vrije baan gegeven moet worden aan de ondernemers waardoor de economische groei ervan zelf wel komt. Ook het bedrijfsleven wil toch beschermd worden door de overheid via het registratie eigendom (kadaster), het systeem van beperkte aansprakelijkheid, goede rechtstaat, politiebescherming, bescherming intellectueel eigendom en noem er nog maar zovele andere zaken op. In onze moderne tijd ligt het toch meer voor de hand om te denken dat er zonder overheid geen bedrijfsleven is. Zou dat de les van Afghanistan kunnen zijn? Het is toch moeilijk vol te houden dat het kapitalisme in China of India nu aan de macht is en de publieke sector het laat afweten. Ik ben eerder geneigd om dit als een samenwerking te zien tussen het bedrijfsleven, overheid en tot op zekere hoogte (?) de samenleving. Maar u hebt gelijk als in China het bedrijfsleven onder Mao als verwerpelijk werd gezien. En dat de huidige liberalisering van het bedrijfsleven vooralsnog een zegen is voor China, al is het maar omdat zoveel mensen werk hebben.
    Trouwens over sociale vangnetten…….het was Marx die in Europa de ”Verelendung” voorzag van het arbeidersproletariaat en het was Bismarck in Duitsland die als eerste besefte in de jaren dertig dat een sociaal vangnet nodig was om mensen te beschermen tegen totale verpaupering. Ik ben van mening dat dit soort vangnetten mensen ertoe hebben gebracht om meer initiatieven en risico’s te nemen. Niet omgekeerd. Het omgekeerde mag u aantonen.

    [Reageer op deze reactie]

  2. Het probleem bij partnerships is dat zij als doel zijn verheven. Doelen worden ‘gewoon’ gesteld. Maar partnerships zijn middelen tot een hoger doel. Als partnerships ook als zodanig zouden worden gezien, dan zouden ze grondig worden geevalueerd. Daar zit een basis probleem.

    [Reageer op deze reactie]

    Manon Stravens Reply:

    Helemaal mee eens. Ook dit soort programma en dan met name de effecten en lange termijn impact van de partnerschappen op het verminderen van armoede zou moeten worden onderworpen aan het soort monitoringsprotocol waar NGOs tegenwoordig op moeten rapporteren. Wellicht in een andere vorm om de private partijen niet teveel af te schrikken, maar verder kijken dan het wel of niet zijn aangegaan van een partnerschap lijkt me essentieel. Ik ga er vanuit dat daar in het nieuwe beleid wel meer aandacht voor is als publiek-private partnerschappen een zo prominente strategie gaat worden.

    [Reageer op deze reactie]

  3. Graag even wat details voor dat ik naar de borrel ga. Dan kan ik wat mee praten. Wat voor percentage van de totale OS uitgaven per jaar in NL worden aan het ‘bedrijfsleveninstrumentarium’ besteed? Hebben we het hier over de start of de hond?

    [Reageer op deze reactie]

    Paul Hassing Reply:

    6% van het totale budget ging in 2009 naar het particuliere bedrijfsleven.

    [Reageer op deze reactie]

    Grant Rhodes Reply:

    Van harte dank. Grappig ook omdat ik heb nog nooit een staart gezien die zijn hond kwispelt.

    [Reageer op deze reactie]

  4. Het probleem bij partnerships is dat zij als doel zijn verheven. Doelen worden ‘gewoon’ gesteld. Maar partnerships zijn middelen tot een hoger doel. Als partnerships ook als zodanig zouden worden gezien, dan zouden ze grondig worden geevalueerd. Daar zit een basis probleem.

    Ik pleit voor een grondige evaluatie van de zin en onzin van partnerships. Daarnaast zijn veel partnerships helemaal geen partnerships, maar gewoon klant – leverancier verhoudingen, waar overigens helemaal niets mis mee is. Als er geen gelijkwaardigheid is, moet je het geen partnership noemen. Het klinkt leuk, maar vertroebelt de verhouding. Hou het zuiver.

    [Reageer op deze reactie]

Vindt u deze bijdrage de moeite waard? Geef ons dan uw fair share.

Doe een donatie via Paypal

Neem een abonnement en blijf op de hoogte van alles wat er speelt in de ontwikkelingssector.

Klik hier voor een abonnement