‘Waardegedreven is niet tegengesteld aan efficiency en effectiviteit’
In een korte reactie op PhD student Willem Elbers laat Cordaid directeur René Grotenhuis weten niet blij te zijn met de tegenstelling die Elbers creëert: ‘Wat mij betreft is dat een constructie die ons nu juist niet helpt.’ Grotenhuis gelooft niet dat een waardegedreven orientatie tegengesteld is aan efficiency en effectiviteit in ontwikkelingsorganisaties.
Door René Grotenhuis
De bijdrage van Willem Elbers, gebaseerd op zijn proefschrift, heeft de charme van de heldere keuze in een tijd van veel verwarring en onzekerheid over de toekomst van (noordelijke) ontwikkelingsorganisaties: of je kiest voor een managerial aanpak, of je laat je leiden door waarden. Het is bovendien een aantrekkelijke tegenstelling omdat hij zo duidelijk de weg lijkt te wijzen in de richting van een waardegedreven organisatie die niets moet hebben van de efficiency en het effectiviteitsdenken van het managementdenken.
Ik ben niet blij met die tegenstelling, die wat mij betreft een constructie is die ons nu juist niet helpt. In zijn proefschrift bouwt Elbers die tegenstelling vanuit de constatering dat de relatie tussen noordelijke en zuidelijke ngo’s steeds problematischer is geworden door de aandacht voor verantwoording en voor effectiviteit en efficiency. Daarmee is de geldtransactie die tussen noordelijke en zuidelijke organisaties
plaatsvindt gecorrumpeerd en is de authentieke partnerrelatie ondergraven.
Stinkende best
Ik geloof dat elke ontwikkelingsorganisatie zijn stinkende best moet doen om zijn geld zo effectief en zo efficiënt mogelijk te besteden. Wie zich inzet voor rechtvaardigheid en duurzaamheid en tegen de wind moet opboksen, mag nooit tevreden zijn met verspilling van de toch al schaarse middelen. Elke organisatie moet efficiency en effectiviteit vanzelfsprekend vinden in zijn werk. Natuurlijk is het problematisch dat het erop lijkt dat effectiviteit en efficiency niet meer vanzelfsprekende randvoorwaarden, maar doelen zijn geworden. Dat rechtvaardigt echter nog niet een tegenstelling te construeren, waarbij het lijkt alsof kiezen voor waarden betekent dat je tegen effectiviteit kiest. Bovendien lijkt de geconstrueerde tegenstelling een te gemakkelijke weg om de problemen van ontwikkelingsorganisaties op het bordje van financiers te leggen die met hun (new public) managementstijl de organisaties klem hebben gezet.
Lost Paradise
Elbers lijkt in zijn stelling een poging te doen een soort zuiver beeld van ontwikkelingsorganisaties te creëren als een lost paradise, waar we weer naar terug moeten. Uit mijn theologie-opleiding weet ik dat de pretentie van zuiverheid vrijwel altijd het begin van echte ketterij is. Een zuivere ngo die geld niet wil koppelen aan resultaten en die niet geïnteresseerd is wat er met zijn bijdrage gebeurt lijkt me de deur wagenwijd open te zetten voor goedbedoelende amateurs en charlatans. Effectiviteit en efficiency moeten hun juiste plaats krijgen, als randvoorwaarde voor ons werk, maar laten we vooral niet de indruk wekken dat ze tegengesteld zijn aan een waardegedreven (rechtvaardigheid, solidariteit, duurzaamheid) perspectief voor ontwikkelingsorganisaties. Elbers had ons een betere dienst bewezen als hij op zoek was gegaan naar de verhouding van beide en hoe we daarop onze partnerschappen bouwen.
Vindt u deze bijdrage de moeite waard? Geef ons dan uw fair share.
Doe een donatie via Paypal
Neem een abonnement en blijf op de hoogte van alles wat er speelt in de ontwikkelingssector.
En wat te zeggen over bonussen voor het behalen van goede doelen?
[Reageer op deze reactie]
Beste Rene,
Bedankt voor je prikkelende reactie. Het geeft me de gelegenheid om het punt dat ik eerder maakte te verhelderen en eventuele misvattingen daarover uit de weg te helpen. Ik krijg namelijk dat indruk we langs elkaar heen praten; en ik vermoed dat het de term ‘managementdenken’ is die hierbij verwarring oproept.
Managementdenken, heeft namelijk een specifieke betekenis die niet samenvalt met het begrip management zoals dat in de spreektaal wordt gebruikt.
Managementdenken verwijst naar een vorm van management die is gebaseerd op de aanname dat ontwikkeling volledig beheersbaar, planbaar en kwantificeerbaar moet zijn en dat controle noodzakelijk is, omdat mensen primair worden gedreven door eigenbelang. Managementdenken waardeert anders dan management in bredere zin en andere vormen van management, zoals transactioneel of transformatief management, enkel datgene wat volledig gekwantificeerd kan worden en direct nut heeft. Mijn kritiek op het managementdenken is dan ook alleen een kritiek op de ongewenste en onbedoelde effecten van deze specifieke vorm van management voor OS-organisaties. Het is geen kritiek op management als zodanig; en al helemaal niet op het mee laten wegen van vragen van efficiëntie of effectiviteit.
Het centrale punt dat ik via het begrip managementdenken in mijn stuk wil maken is dat het ideologisch niet neutraal is. Dat doe ik door op een drietal niveaus (visie ontwikkeling, autonomie, partnerschap) te laten zien hoe de waarden en aannames van ontwikkelingsorganisaties kunnen botsen met die van het managementdenken. Hieruit concludeer ik dat het klakkeloos omarmen van het managementdenken ongewenste en onbedoelde effecten kan hebben voor OS-organisaties. Om ‘schizofrenie’ te voorkomen zullen zij daarom keuzes moeten maken t.a.v. hun principes en werkwijze.
Ik betreur het dat een eventuele miscommunicatie vanwege het begrip managementdenken ertoe heeft geleid dat jouw reactie vooral gaat over de vraag of een waardengedreven oriëntatie kan samengaan met effectiviteit en efficiency. Dat laatste is zonder meer het geval en niet het punt dat ik hoopte te maken. Ook is het niet het punt waar ik graag jouw reactie op had willen hebben; een reactie die ik graag nog alsnog van je zou willen krijgen.
[Reageer op deze reactie]
Grant Rhodes Reply:
januari 12th, 2012 at 22:08
Dus eerder de denkwijzen van de helaas nog niet uitgestorven; ‘Planasaurus Tyranicus’ van de maakbare samenleving op beleids (macro-/’systeem’) niveau dan de gewone management sterveling in een gewone organisatie?
[Reageer op deze reactie]
Heer Grotenhuis, Helemaal mee eens:
http://www.thebrokeronline.eu/Blogs/Future-Calling-blog/The-thick-end-of-social-entrepreneurship-s-thin-means
Sterker nog, wat deze voorsteld is dat wat het kost om een gezond NGO sector to realizeren is niet hetzelvde als wat het kost om een succesvol NGO te opereren. Het is niet een kwestie van liniaire multiplicatie. Running a good team is not the same as running a good league.
Hoewel ik geen theologische kennis heb – maar lees graag geschiedenis – geloof ik dat Gregory 1 misschien een vroeg en zeer interessant voorbeeld van dit besef was. Zou graag een theologisch perspectief horen.
[Reageer op deze reactie]