Vrijdagmiddagborrel: De comeback van het opgeheven vingertje?

Door: op 3 augustus 2012 geplaatst in Opinie - E-mail dit artikel | Print dit artikel

Nederland heeft net als een paar andere landen een deel van de ontwikkelingshulp aan Rwanda opgeschort. Rwanda eist respect van de donorgemeenschap. Bij hoofdredacteur Marc Broere roept de Nederlandse beslissing ambivalente gevoelens op.

De minister van Buitenlandse Zaken van Rwanda beschuldigt het Westen ervan ontwikkelingshulp te gebruiken om Afrikaanse landen als kinderen te kunnen behandelen. De minister eist respect. Aldus de opening van een artikel op de nieuwssite NU.nl van afgelopen weekend.

Ik vond het een interessant artikel. De Rwandese minister van Buitenlandse Zaken Mushikiwabo reageerde op de opschorting van hulpgelden door onder andere Nederland, Groot-Brittannië, de Verenigde Staten en Duitsland. In een rapport van de VN wordt Rwanda ervan beschuldigd te hebben geholpen bij de oprichting van rebellenbeweging M23 in Oost-Congo. Bovendien zou Rwanda wapens en financiële steun hebben geleverd. Dit is in strijd met VN-sancties.

Nederland besloot daarom vijf miljoen euro uit het programma ‘security&international legal  order’ ofwel het versterken van de justitiële sector in Rwanda- voorlopig op te schorten. Eerst wil het kabinet samen met andere EU-landen overleggen hoe het verder moet met de ontwikkelingshulp aan Rwanda. Belangrijk daarbij is volgens het ministerie van Buitenlandse Zaken in Den Haag of Rwanda onmiddellijk stopt met het ondersteunen van rebellen in buurland Congo. De autoriteiten van Rwanda ontkennen die steun overigen en waren not amused met het opschorten van de ontwikkelingshulp als strafmaatregel, getuige de uitspraken van de minister van Buitenlandse Zaken.

De koopman en de dominee

Wat mij door de regels heen vooral opviel aan het Nederlandse besluit is het eeuwige dilemma van de koopman en de dominee. Dit spanningsveld loopt als een rode draad door de geschiedenis van de Nederlandse ontwikkelingssamenwerking. In het verleden heeft dit al tot interessante uitbarstingen geleid. Denk aan het beëindigen van de ontwikkelingsrelatie tussen Nederland en Indonesië in 1992 toen de Indonesische regering deze opzegde omdat ze de buik vol had van dominee Jan Pronk die maar kritisch bleef doorvragen over de mensenrechtensituatie op Oost-Timor. De kooplieden, onder aanvoering van toenmalig CDA-leider Jaap de Hoop Scheffer, schreeuwden moord en brand omdat deze stopzetting de belangen van het Nederlandse bedrijfsleven zou schaden. Kijk je vandaag de dag naar de ontwikkelingsrelatie tussen Nederland en Indonesië, dan mogen de Hollandse kooplieden bepaald niet klagen.

Sowieso hebben de kooplieden het in het kabinet-Rutte duidelijk gewonnen van de dominees. In het Regeerakkoord staat zelfs onomwonden dat het Nederlandse belang voorop staat in het buitenland beleid en minister Rosenthal van Buitenlandse Zaken doet er geen eens geheimzinnig meer over dat aandacht voor mensenrechten tegenwoordig minder belangrijk is dan voorheen. Ook binnen het ontwikkelingsbeleid zelf staat tegenwoordig centraal dat we er zelf ook iets aan moeten verdienen en dat de ordeportefeuilles van het Nederlandse bedrijfsleven via het ontwikkelingsbudget gevuld moeten worden.

Als je kijkt naar het opschorten van een deel van de hulp aan Rwanda zie je het nieuwe beleid ook duidelijk terugkomen. Nederland schort vijf miljoen euro op aan ondersteuning van de justitiële sector in Rwanda, maar het budget van de twee andere speerpunten van de Nederlandse hulp aan Rwanda blijft onaangetast. Dan gaat het om ‘food&nutrition security’ en ‘water resources management.’ Inderdaad: voedselzekerheid en water, precies die twee speerpunten waar wij van zeggen dat ons bedrijfsleven hierin excelleert en waar dat bedrijfsleven bij de uitvoer van ontwikkelingsprogramma’s wordt betrokken. We straffen Rwanda met een onderwerp dat ons zelf niet nadelig raakt –de justitiële sector- maar houden de twee onderdelen waar we zelf nog iets aan hebben buiten deze strafmaatregelen.

Ambivalent gevoel

Ik heb hier een ambivalent gevoel over. Ik denk dat juist de steun aan de justitiële sector en de ingang die Nederland daar heeft kansen biedt om zaken van binnenuit te veranderen. In buurland Uganda speelt een zelfde probleem met een regering die net als die van Rwanda steeds minder democratisch is, waar de president eveneens niet van plan lijkt om ooit plaats te maken voor een opvolger, en dat net als Rwanda zich ook regelmatig stort in omstreden buitenlandse avonturen. Ook in Uganda worden onderdelen van de Nederlandse hulp soms opgeschort als strafmaatregel tegen het beleid van president Museveni.

Maar de Nederlandse ambassade in Uganda kiest er heel nadrukkelijk voor om met ontwikkelingsgeld het middenkader van het land te professionaliseren. Als je al verandering kunt verwachten in het land -zo is de gedachte daarachter- dan is dat omdat het middenkader er genoeg van krijgt en op basis van hun professionele vaardigheden vragen gaan stellen en afwegingen gaan maken die niet meer per definitie in het belang van de heersende elite zijn. Voor Rwanda zou precies een zelfde verhaal kunnen gelden en dan is juist het ondersteunen van een middenkader sector als die van justitie enorm belangrijk om van binnenuit druk te kunnen ontwikkelen. Ik zou zeggen: ga dan juist niet die hulp opschorten, maar zoek naar een ander drukmiddel.

Maar toch……aan de andere kant ben ik wel degelijk verheugd dat Nederland eindelijk weer eens verontwaardigd is over een zaak die te maken heeft met schendingen van mensenrechten en de strijd om grondstoffen. Want ik moet eerlijk zeggen dat ik dat opgeheven vingertje -dat zo past in onze geschiedenis en cultuur- de afgelopen jaren best gemist heb in het Nederlandse beleid. Van mij mag die weer prominent terugkomen.

Marc Broere
Over de schrijver

Marc Broere is hoofdredacteur van Vice Versa en lokaalmondiaal. Marc Broere is auteur van verscheidene boeken over ontwikkelingssamenwerking, waaronder het in 2009 verschenen 'Berichten over armoede'.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *

De volgende HTML tags en attributen zijn toegestaan: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>

Vindt u deze bijdrage de moeite waard? Geef ons dan uw fair share.

Doe een donatie via Paypal

Neem een abonnement en blijf op de hoogte van alles wat er speelt in de ontwikkelingssector.

Klik hier voor een abonnement