Zijn sociale ondernemingen de nieuwe ngo’s?

Duurzaamheid is hot. Maatschappelijk verantwoord ondernemen is in. Ngo’s zijn uit. Dag ngo’s, hallo sociale ondernemingen. Of… toch niet? Michiel Verweij mengt zich als een kritische toeschouwer in het debat en pleit voor het voortbestaan van de, weliswaar hergedefinieerde, ngo.

Bestuurders van grote bedrijven spreken over een uit haar voegen barstende aarde en over de urgentie van een diepgaande transformatie in productie en consumptie patronen. Heldhaftige taal als ‘agressieve markt penetratie’ en het ‘verpletteren van de concurrentie’ heeft plaats gemaakt voor een vriendelijk en bewogen ‘gedeelde verantwoordelijkheid voor een betere wereld’ en ‘partnerships voor duurzame oplossingen’. Uitdagingen rondom het milieu en de minderbedeelden worden slim vertaald in nieuwe mogelijkheden van bedrijvigheid.

Sociaal ondernemen

Woorden worden daden. Complete productieketens wordt onder de loep gehouden en waar mogelijk verbeterd. Water en andere grondstoffen wordt efficiënter gebruikt en hergebruikt. Organische melk, toch een product met een hoog ‘geitenwollen sokken gehalte’, wordt tegenwoordig in het vliegtuig geserveerd. Arbeidersrechten waar dan ook in de keten, worden in toenemende mate serieus behandeld. Speciaal daarvoor opgerichte bedrijfs-ngo’s -of hoe je dat ook noemt- delen kennis en kunde en voeren projecten uit in minder ontwikkelde landen. Als het zo doorgaat is binnenkort ieder bedrijf een sociale onderneming.

De financiële sector blijft niet achter. Een groeiend aantal fondsen doet aan sociale investeringen – ‘impact investing’. Miljarden dollars en euro’s staan beschikbaar voor investeringen die niet alleen financieel maar ook sociaal profijtelijk zijn.

Fantastisch. Een betere wereld bestaat niet zonder sociaal verantwoordelijke bedrijven en financiële instellingen. Tel alle beschikbare fondsen bij elkaar op en er is nog nooit zoveel geld beschikbaar geweest voor het milieu en andere goede doelen. We kunnen slechts hopen dat snel meerder bedrijven en fondsen die slag maken.

Ondergang van de ngo?

Maar wat betekent dat voor de ngo? Waren duurzaamheid, solidariteit en sociale inclusie niet de centrale waarden waarop de identiteit van ngo’s was geënt? Wat is de functie van ngo’s nu die waarden zijn geïnternaliseerd in het bedrijfsleven? Ngo’s bedankt, mag ik u naar de uitgang wijzen.

Een veelgehoord alternatief voor de traditionele ontwikkelings-ngo is een doorstart als sociale onderneming. Omvorming in een soort bedrijf dat genoegen neemt met minder of geen winst en vooral wil scoren op duurzaamheid en sociale impact. Een ngo in bedrijfskleren. Een beetje meer privaat en minder publiek.

Nu veel reguliere bedrijven de sociale weg lijken in te slaan kan je je afvragen of de ‘sociale onderneming’ als aparte categorie überhaupt stand houdt. Bovendien, wanneer hebben we het over een gewoon bedrijf en wanneer over een sociale onderneming? Een wiki definitie is snel te geven maar wat is sociale onderneming precies in juridische termen? Wat zijn de regels voor toegang tot financieringsbronnen? Hoeveel mag de directeur van een sociale onderneming verdienen? Komt er een label voor sociale ondernemingen?

Herdefiniëren

Hoe dan ook, een verantwoordelijke maatschappij is meer dan de optelsom van maatschappelijk verantwoordelijke ondernemingen; meer dan een verzameling markttransakties. Laten we wel wezen, uiteindelijk functioneert iedereen in een omvattend publiek domein met gemeenschappelijke, principes, waarden, dromen, belangen en hulpbronnen. Van lokaal tot globaal zijn er bedreigingen en mogelijkheden die eenieder aangaan maar waar marktoplossingen niet vanzelfsprekend zijn. Het gaat om het grote plaatje van onze leefruimte met een gedeelde historie en toekomst.

Niet gouvernementele organisatie hebben competitieve voordelen voor een hoofdrol in een verantwoordelijke maatschappij. De ngo onderscheidt zich door een passie voor de publieke zaak. De ngo heeft een natuurlijke missie om op te komen voor de minderbedeelden, voor transparantie en participatie. Ngo’s hebben jarenlange ervaring met capaciteitsopbouw in uiteenlopende culturele, historische en spirituele realiteiten. Ook belangrijk, de ngo wordt vaak gezien als een neutrale speler. Deze eigenschap wordt door sommige ngo’s benut in het faciliteren van oplossingsgerichte multi-actor communicatie rondom gedeelde agenda’s.

De toekomst, vol met complexe maatschappelijke uitdagingen als armoede, veiligheid en milieu, vraagt om gecoördineerde aanpak van (sociale) bedrijven, overheden, kennisinstellingen en adviesbureaus. Het team zoekt nog een onafhankelijke ondernemende organisatie die liefdevol maar krachtig waakt over een eerlijk en verantwoord beheer van het publieke goed. Een organisatie die vecht voor rechtvaardigheid, gelijkheid en solidariteit. Het is nu aan de ngo’s om zich verder strategisch te herdefiniëren. Een meer bedrijfsmatige aanpak -niet op alle terreinen- hoort bij het streven naar excellentie. Maar ngo’s hoeven daarom toch niet zelf in een bedrijf te veranderen?

Dit stuk is geschreven op persoonlijke titel.


Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *

De volgende HTML tags en attributen zijn toegestaan: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>

4 reacties op “Zijn sociale ondernemingen de nieuwe ngo’s?

  1. De betrokkenheid van het bedrijfsleven in maatschappelijke kwesties en duurzaamheid moet ook niet overschat worden. Voor veel bedrijven is het nog vooral een pluim voor op hun eigen hoed, een signaal naar de buitenwereld puur voor de eigen goodwill en het gevoel mee te doen in iets nieuws en moderns.
    Het bedrijfsleven heeft haar bestaansrecht puur te danken aan winstgevendheid en zeker in deze tijd van economische recessie is het kortetermijn-rendement vele malen belangrijker dan een duurzame basis voor de toekomst. Bovendien is duurzaamheid moeilijk meetbaar, en als het al meetbaar is zijn de resultaten moeilijk controleerbaar te staven.
    Mijn eigen ervaring in diverse multinationals is dat het duurzame imago gepaard gaat met een enorme dosis hypocrisie – bijvoorbeeld geen kerstkaarten sturen (milieuvervuiling!), maar wel het licht laten branden en te grote auto’s rijden, en medewerkers die geld inzamelen voor de armen terwijl ze hun eigen bonus eerst veiliggesteld hebben.
    Omdat deze bedrijven geen maatschappelijk klankbord hebben komen ze er meestal mee weg. Als NGO’s hetzelfde flikken staan kranten en politiek Den Haag op hun achterste benen.
    De rol van NGO’s zal dus altijd anders blijven dan die van het bedrijfsleven. Bedrijven moeten winst maken, NGO’s moeten zorgen dat dat niet leidt tot excessieve uitbuiting van natuur en mens. NGO’s zouden de rol van waakhond op zich kunnen nemen en het bedrijfsleven aanspreken (en adviseren) op het gebied van duurzaamheid. De winst van de afgelopen 10 jaar is dat er een grote kans is dat de bedrijven nu in ieder geval vatbaar zullen zijn voor dit soort aanspraak.

    [Reageer op deze reactie]

  2. Ik ben het me je eens, Michiel, dat de rol van NGOs niet is uitgespeeld als bedrijven een socialere en meer duurzame oientatie aannemen. Maar de ambities die jij NGOs toedicht zijn niet realistisch, en niet juist. Een NGO kan onafhankelijk en objectief zijn, maar heeft even zo goed geen acherban, heeft geen verantwoording af te leggen naar het algemeen publiek, een overheid of het bedrijfsleven (tenzij als ze door dezen wordt gefinancierd). Daarom heeft zij geen inherente rechtgrond om de coordinatie tussen alle partijen (overheden, bedrijven, kennisinstellingen, advies buraux) op zich te nemen. Daardoor is er ook geen reden om juist aan een of enkele NGOs het bewaken en beheren van publieke goederen toe te vertrouwen. Een herdefinitie van de NGO: oké; een meer bedrijfsmatige aanpak binnen de NGO: okeé, maar blijf realistisch en relevant voor de maatschappij. En zorg dat ook jouw NGO die multi-actor communicatie en gedeelde agenda’s eens fatsoenlijk ter hand neemt. Dan zou SNV Rwanda haar aanzien en effectiviteit flink kunnen verbeteren…

    [Reageer op deze reactie]

    Michiel Verweij Reply:

    Overheden en ngo’s zijn natuurlijke bondgenoten in het waken over on publieke goed. Ons, slaat op de mensen in de wijk of op de wereldbevolking afhankelijk of het een lokaal- dan wel globaal publiek goed betreft. Wij, de mensen, zijn collectief eigenaar en vormen ook de achterban van de beheerders en bestuurders van het publieke goed.

    Banken (…?)en zeker de meeste bedrijven opereren meer vanuit het privé domein. De bedrijven hebben echter wel de expertise en middelen om taken uit te voeren in het publieke belang. Dat kan in de vorm van de Publieke Private Partnerschappen. Als de P van publiek niet de People omvat dan is er waarschijnlijk iets mis (rol ngo’s?)

    Rekenschap afleggen aan het publiek over de beheerde en bestuurde goederen is een plicht. De overheid doet dat via het politieke systeem en bedrijven hebben de markt. Deze mechanismen zijn verre van perfect. Bedrijven erkennen de (groeiende) overlap tussen privé en publiek (zowel positief als negatief). Mvo, de ‘stakeholder- shareholder’ discussie en het integraal rapporteren laten zien dat veel bedrijven hun maatschappelijke footprint serieus nemen.

    Voor ngo’s is het onduidelijker hoe ze hun communicatie met het publiek kunnen verbeteren. Nu communiceren ze vaak gedeeltelijk via overheid, donoren en rechtstreeks met de achterban en niet te vergeten met de diverse spelers in de ontvangende landen. Verbeterde communicatie met het publiek en achterban is een essentieel onderdeel van de herdefiniëring van rol en funktie van ngo’s in hun verantwoordelijkheid voor het publieke goed.

    [Reageer op deze reactie]

  3. Dank Michiel voor deze waardevolle analyse. Ik ben het met je eens dat een NGO niet in een bedrijf moet veranderen. Maar zij ziet haar plek in het middenveld in toenemende mate worden ingenomen door bedrijven. Deze vervuiling van de maatschappelijke ruimte zorgt ervoor dat bedrijven niet meer afgerekend worden door de maatschappij, maar zelf de norm mee gaan bepalen. Je ziet dat al in de zogenaamde ISO26000 MVO norm. Het is door het bedrijfsleven zelf uitgevonden en wordt door het bedrijfsleven zelf gecontroleerd (door een zogenaamde zelfverklaring). Met alle goede bedoelingen en intenties komen we er niet. Publiek-Private Samenwerking gaat dat maatschappelijk tekort ook niet vullen. Sterker nog, ze maakt het slechts groter. Het wordt weer tijd dat NGOs zelfbewust hun plek innemen op het middenveld en een rol opeisen in zulke partnerschappen. Zonder vierde P (van people) geen PPP.

    In verkiezingstijd is er heel wat te herijken zo. Ik hoop dat een nieuwe minister het maatschappelijk tekort opmerkt en er iets aan gaat doen. Maar vooral hoop ik dat maatschappelijke organisaties hun verantwoordelijkheid nemen en hun plek op het middenveld zelfbewust in blijven nemen, gesteund door de achterban of belangengroepering die ze vertegenwoordigen. De NGO positioneren als een onafhankelijke actor (zoals ook in Busan is gebeurd) maakt haar overbodig, gezamenlijk NGO belangenverdedigen is ook geen optie, al beginnen ze in Nederland steeds meer op elkaar te lijken. Het is juist de diversiteit aan belangen gevoed vanuit diverse waardenkaders die het middenveld haar kracht geven. Anders kun je de NGO net zo goed vervangen door een onderzoeksinstelling, wat je ook met publiek geld financiert.

    Wel is er een onafhankelijk expertise centrum nodig die weer in beeld brengt hoe het middenveld eruit ziet en welke dynamieken ervoor zorgen dat dat veld groter of kleiner wordt en welke gevolgen dat heeft voor maatschappelijke en politieke ruimte in een samenleving. Vorig jaar is daarvoor een netwerk in het leven geroepen onder de naam ¥OURWORLD (http://y-ourworld.weebly.com) en daarbij is ook het door jou gewenste label geintroduceerd voor sociale ondernemingen, U®. Dat betrof slechts een particulier initiatief, waar ik wel veel positieve feedback op heb ontvangen. Het zou mooi zijn als er een volgende stap kan worden gezet en ontwikkelingsorganisaties nu eens niet afwachten tot er een nieuwe minister aantreedt, maar zelf met hun eigen oplossing gaan komen. Ik daag Partos uit om daarvoor het initiatief te nemen. Als belangenbehartiger (niet van NGOs maar van OS organisaties) hebben zij als geen ander behoefte aan zo’n onafhankelijk expertise centrum. Zeker nu PSO het op dat gebied niet waar heeft kunnen maken.

    [Reageer op deze reactie]

Vindt u deze bijdrage de moeite waard? Geef ons dan uw fair share.

Doe een donatie via Paypal

Neem een abonnement en blijf op de hoogte van alles wat er speelt in de ontwikkelingssector.

Klik hier voor een abonnement