‘Voer graag de dialoog, maar wel op basis van feiten en inhoud’

Frank van der Linde haalde gisteren onder meer hard uit naar branchevereniging Partos. Directeur Alexander Kohnstamm van de branchevereniging reageert en stelt dat het belang van het werk van een ontwikkelingsorganisatie zich niet altijd laat aflezen aan het aantal donateurs, noch aan een eventueel aandeel dat de overheid in de inkomsten heeft. Ontwikkelingsorganisaties kunnen dingen die de overheid niet kan en hebben stevige wortels in de Nederlandse samenleving en in de landen waar zij met hun partners werken. Cofinanciering vanuit de overheid is onderdeel van een effectief ontwikkelingsbeleid, aldus Kohnstamm.

Subsidie van de overheid is nooit een recht, maar altijd een opgave. Een organisatie die voor een deel van haar werk in aanmerking wil komen voor belastinggeld, moet haar meerwaarde in het beleid van de overheid en in de Nederlandse samenleving kunnen aantonen. De maatschappelijke worteling van de organisatie is daarbij een factor. Op dat punt ben ik het dan ook volledig eens met het betoog van Frank van der Linde.

0,5%

Frank was directeur van Fairfood tot medio 2011. In dat jaar verkreeg die organisatie precies 0,5% van haar inkomen uit donaties. Toch vertegenwoordigde Fairfood ook toen al een maatschappijbreed gedragen belang, namelijk de verduurzaming van de voedselindustrie. Fairfood toont in mijn ogen juist aan dat het belang van je werk niet alleen af te meten is aan het aantal donateurs dat je hebt, noch aan het aandeel overheidsfinanciering.

Aanvankelijk kwam de helft van Fairfood’s financiering van de overheid en nog eens bijna de helft van andere ngo’s. Inmiddels is bij Fairfood geconcludeerd dat de organisatie het gevaar liep financieel te afhankelijk te worden van de overheid. Anselm Iwundu, de huidige directeur, heeft dan ook maatregelen genomen ter diversificatie van de inkomstenbronnen. Heel verstandig, net als zijn constatering dat het belangrijk blijft om te kunnen werken met financiering van overheden en andere instituties, zolang het maar in balans blijft. Een ontwikkelingsorganisatie voert haar eigen, zelfstandige agenda op een maatschappelijk belang. Financiering van overheden en andere instituties kan daarbij helpen mits je je onafhankelijkheid, zowel inhoudelijk als financieel, altijd in de gaten houdt. Ik heb geen enkele aanwijzing om te veronderstellen dat de leden van Partos dat niet doen.

Het overgrote deel van de maatschappij is op een of andere wijze betrokken bij het werk en de issues van Nederlandse ontwikkelingsorganisaties. Als donateur, maar ook als vrijwilliger, ondertekenaar van petities of bewuste consument. Door de combinatie van deze stevige wortels in de Nederlandse samenleving met het netwerk aan partnerorganisaties in ontwikkelingslanden, kunnen ontwikkelingsorganisaties de stem van burgers vanuit de hele wereld vertolken in onze maatschappij, en ook richting de Nederlandse overheid.

Cofinanciering is verstandig en effectief beleid

Ook vanuit de overheid is cofinanciering met ontwikkelingsorganisaties verstandig. Ontwikkelingsorganisaties spelen een complementaire rol en beschikken over netwerken en expertise die de overheid niet in huis heeft. Specifiek zijn zij als geen ander in staat een belangrijke doelstelling van het ontwikkelingsbeleid te bevorderen, namelijk het versterken van het maatschappelijk middenveld in het Zuiden. Bovendien, iedere euro die het ministerie in het kader van zijn eigen doelstellingen met zijn maatschappelijke partners besteedt, wordt door die organisaties veelal verdubbeld, verdrievoudigd, verviervoudigd of zelfs meer dan dat, door middel van donaties of andere fondsen. Een zeer doelmatige investering dus, mits je als overheid maar duidelijk voor ogen hebt wat je zelf wilt bereiken en je een goed idee hebt van welke partner van multilaterale organisaties, andere overheden, bedrijven of maatschappelijk middenveld, qua effectiviteit het beste bij iedere doelstelling past.

Batterijen ambtenaren

In Trouw stelt Frank dat de Nederlandse overheid niet meer met Nederlandse organisaties moet samenwerken en zich voortaan moet focussen op directe subsidies aan grote professionele organisaties in landen met een sterk maatschappelijk middenveld. Waar dat kan en er geen specifieke meerwaarde is in een samenwerking met een Nederlandse maatschappelijke organisatie, is daar natuurlijk niets op tegen. Behalve dat je al die extra euro’s particulier geld mist die Nederlandse organisaties er zelf bijleggen. En dat je niet meer investeert in de enorme ambitie van kleinere, minder professionele burgerbewegingen in landen waar burgers nog moeten vechten voor het recht om zich met het bestuur van hun land te mogen bemoeien.

Bovendien moet je je afvragen of je echt wilt dat er op het ministerie van Buitenlandse Zaken batterijen ambtenaren bijkomen om al die honderden maatschappelijke organisaties wereldwijd te beheren, want dat is natuurlijk ook een consequentie van zo’n beleid. En deze mensen zijn waarschijnlijk nu degenen die bij ontwikkelingsorganisaties werken. Ik vraag me zeer af of de politici tot wie Frank zich richt daaraan toe zijn. Dat het betoog van Frank in Trouw op onjuistheden was gebaseerd, is in diezelfde krant overigens inmiddels rechtgezet.

Partos en vernieuwing in de sector

Frank richt momenteel zijn pijlen op ontwikkelingsorganisaties en de branchevereniging waar hij tot voor kort zelf bestuurslid was. Kritiek van Frank op, in zijn ogen, gebrek aan vernieuwing in de sector is niet nieuw voor mij, en ik heb die rol van hem binnen het bestuur ook altijd gewaardeerd. Bij elke vernieuwing zijn er trekkers en volgers, en bij een vereniging als Partos met zo’n grote diversiteit in haar ledenbestand is het proces wellicht minder snel dan wenselijk, maar het is wel degelijk gestaag en breed gedragen. Frank zou dat als oud-bestuurslid ook moeten erkennen.

Daarnaast zou ik het fijn vinden als hij zich zou baseren op feiten bij het onderbouwen van zijn kritiek. Toen hij bestuurslid was deed hij dat, nu koos hij ervoor ze te negeren. Ik neem hem dat kwalijk, want als je de feiten moedwillig negeert, sla je elke serieuze discussie bij voorbaat dood. Zo kan iedereen natellen dat het onzin is dat er drie miljard euro subsidie zou gaan naar ontwikkelingsorganisaties. Van het Nederlandse overheidsbudget gaat ongeveer 15% naar Nederlandse maatschappelijke organisaties, dat is nog geen kwart van wat Frank beweert. Inmiddels komen de inkomsten van ontwikkelingsorganisaties gemiddeld ruim minder dan de helft vanuit Buitenlandse Zaken.

Medeondertekenaar

Wat ook niet klopt is dat Partos geen principiële stelling zou hebben genomen tegen de dreiging van Minister Rosenthal om de subsidie aan ICCO in te trekken vanwege de steun van ICCO aan Electroninc Intifada (EI). Zoals iedereen op onze website kan nalezen èn kan naluisteren in het archief van Goedemorgen Nederland, hebben we dat destijds wel degelijk gedaan en hard ook. Frank was als bestuurslid medeondertekenaar van die boodschap en ondersteunde die actief. ICCO zelf is gewoon doorgegaan met de steun aan EI en heeft dus ook net zo’n duidelijke principiële stelling genomen.

Ook hier neemt Frank dus, dit keer via de radio, op oneigenlijke gronden afstand van beleid dat hij zelf mede vormgaf. Opmerkelijk is ook dat Frank op de website van Vice Versa eerst Partos bekritiseert vanwege een veel te vage visie op de toekomst van ontwikkelingsorganisaties, en vervolgens uiteenzet hoe die visie er in zijn ogen uit zou moeten zien. Laat dat nu precies overeenkomen met de Partos-visie van voorjaar 2011, wat natuurlijk niet gek is omdat Frank er toen als bestuurslid actief aan heeft meegewerkt!

Kortom: Frank van der Linde snijdt in zijn pleidooien van de afgelopen weken nuttige discussiepunten aan, punten waarop de sector serieus en overtuigd in beweging is. Het is echter teleurstellend om van een gewaardeerd oud-collega te bemerken dat de feitelijke onderbouwing van de punten ontbreekt. Hiermee creëer je in mijn optiek geen effectieve discussie, herrie in de tent misschien, maar allerminst een goede basis voor verdere vernieuwing.  Graag zou ik dan ook de dialoog voeren op basis van feiten en van inhoud. Er is immers genoeg te bespreken wat wel relevant is, zeker op het belangrijke thema van vernieuwing in een sector die vanuit zijn doelen op verandering is gericht.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *

De volgende HTML tags en attributen zijn toegestaan: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>

8 reacties op “‘Voer graag de dialoog, maar wel op basis van feiten en inhoud’

  1. Wat ik jammer vind aan de discussies op VV online is dat het vaak of bijna uitsluitend over het maatschappelijke middenveld gaat terwijl dat niet meer dan een kwart uitmaakt van het totale OS budget en slechts een van de vier beleidsinstrumenten is. Alsof Nederland geen bilateraal beleid heeft, niet met multilaterale organisaties werkt en geen bedrijfsleven beleid heeft. Dat geeft een onevenwichtig beeld van de discussie over het Nederlandse OS beleid. Maar er is blijkbaar weinig interesse en kennis in Nederland over die andere aspecten van het OS beleid. En een beperking van de middelen voor het maatschappelijke middenveld doet zich het ook voelen in Nederland, bij al die gemotiveerde mensen. Maar goed, nu over de inhoud van de discussie. Een aantal aspecten:
    1/ Het stuk van Partos over de rol van het maatschappelijke middenveld is voor een buitenstaander onleesbaar en voor een ingewijde een voor alles wat wils. Iedereen wordt genoemd en krijgt een plaats. terwijl er zo’n grote diversiteit aan organisaties is. Er zijn organisaties die de facto een consultancy bedrijf zijn, anderen die mede financieren en deels eigen geld inbrengen, anderen die een bepaald thema willen promoten en (bijna) volledig afhankelijk zijn van de middelen van de overheid, anderen die vooral in Nederland werken, en nog vele anderen. Het is denk ik handig voor de discussie om dit kluwen aan organsiaties uiteen te halen en de belangen per groep te verduidelijken. Anders is er voor elk wat wils en is Partos die dat moet behartigen. Wat een onmogelijke opgave is. Organisaties verbergen zich nu achter elkaar. Zie bijv. de bijdrage van Lieke Ruijmschoot die beargumenteerd dat haar organisatie het nou net heel anders doet.
    2/ De directeur van Partos, Alexander Kohnstamm suggereert dat een besteding van de middelen voor maatschappelijke organisaties via de de ambassades of de landen zelf kan leiden tot honderden fte’s extra. Een spookbeeld voor politici,aldus de directeur. Dus geen inhoudelijke discussie maar een praktisch politiek probleem. Zijn voorstelling van zaken is onjuist. Het zou inderdaad betekenen dat er bij de maatschappelijke organisaties in Nederland fte’s zouden moeten worden opgeheven. Maar die middelen zouden ten goede kunnen komen aan de lokale organisaties of aan een organisatie ter plekke die de verdeling van de middelen ter hand nemen. De afhandeling ter plekke door de ambasade is van een beperkte omvang. Dat is wellicht weg te strepen tegen fte’s die op het departement worden bezuinigd. Of dat precies een op een zal zijn, weet ik niet maar zal -naar mijn inschatting- hooguit een paar fte’s extra vergen. Indien Partos daar behoefte aan heeft, biedt ik aan om een en ander met hen door te rekenen.
    3/ De Nederlandse subsidie zou een veelvoud aan donaties uit de Nederlandse charitatieve markt halen en het Nederlandse beleid daardoor een grotere omvang geven, stelt Partos. Deze stelling is onhoudbaar. Want de particuliere donaties zijn niet gebonden aan wat de overheid doet, ze zijn gebonden aan het willen helpen van mensen die het toevallig wat minder goed hebben. Een uitzondering is misschien inzamelingsacties voor noodhulp zoals die voor Haiti. Maar hebben individuen en bedrijven echt hun beurs verder opengetrokken omdat de overheid het bedrag zou gaan verdubbelen? Ik waag het te betwijfelen. Waarom zouden donateurs niet juist minder geven als ze weten dat de overheid reeds fors subsidieert? Volgens IOB is dat voor Nederland het geval. En de maatschappelijke organisaties kunnen daarnaast toch hun middelen onafhankelijk en vrij besteden, vrij van overheidsbeleid en procedures. Hun middelen komen namelijk toch wel in ontwikkelingslanden terecht.
    Waar het mij omgaat, is dat het huidge model niet langer houdbaar is. Organisaties in ontwikkleingslenden weten prima hoe ze een aanvraag in moeten indienen. En ze kunnen zelf een adviseur inhuren om de nuances te formuleren zoals de Nederlandse organisaties dat nu veelal ook doen. Maar het belangrijkste vind ik wellicht dat landen zelf verantwoordelijk moeten worden voor de inzet van hun maatschappelijek middenveld en de nationale elite erop wijzen ook eens over de brug te komen met het geven van een bijdrage aan hun eigen nationale ontwikkeling. Ze betalen toch al relatief weinig belasting. Een uitzondering wil ik maken voor die organisaties die zich met politieke vraagstukken (mensenrechten, corruptie e.d.) bezighouden omdat die in veel landen niet geapprecieerd worden maar wel nodig zijn. En die organisaties ondersteunen via ambassades gaat niet werken omdat ambassades een breed pallet van belangen moeten vertegenwoordigen ( de Holland BV) en in de relatie met het gastland in een vervelende en soms onmogelijke relatie kunnen komen te staan. Kortom, het oude model is uit de tijd en er is een nieuw model nodig. En de enigszins provocerende bijdrage van Van der Linde zie ik in deze context. Op dit soort mensen moeten we zuinig zijn. Zoveel mensen van dit kaliber hebben we niet in Nederland.

    [Reageer op deze reactie]

  2. Beste Stefan,
    Dank voor je reactie! Jammer dat die link kennelijk niet goed werkte, de redacteur heeft dat inmiddels gecorrigeerd in het artikel. Graag stel ik voorop dat mijn artikeltje niet bedoeld was als de grote inhoudelijke uiteenzetting van mijn visie (of die van Partos) op de relatie tussen maatschappelijke organisaties en overheden. Ik zeg daar wel wat over, maar het was primair een stuk om Frank op te roepen tot een constructieve dialoog. Fijn dat jij daar snel meer vooruit wilt, daar ben ik helemaal voor. Vandaar hieronder een paar inhoudelijke schoten voor de boeg. Een gezamenlijk standpunt van onze vereniging over die relatie komt er overigens aan, voortbouwend op onze basisvisie van vorig jaar wordt dit nu met de leden uitgewerkt. Zodra dat stuk er is gaan we ook daarmee graag de dialoog aan op ViceVersa en elders.

    Goed, even terug naar de inhoud dus. Mijn stuk opende met een verwijzing naar Fairfood, een organisatie die juist heel erg gericht is op gedragsverandering van bedrijven, instituties en mensen hier in het Westen. Precies in lijn met wat jij graag ziet en ook met een beweging die we in onze toekomstvisie hebben geschetst en waarvan ik in Trouw gezegd heb dat die onderdeel moet zijn van de bredere blik op internationale samenwerking, de agenda van na 2015 waar iedereen nu toch wel over aan het nadenken is en waar een heel aantal organisaties ook al mee bezig is.
    Daarnaast heb ik verwezen naar het akkefietje rond Electronic Intifada, waarbij we als sector heel duidelijk hebben gemaakt dat het werken met overheidsgeld juist niet betekent dat we onze oren laten hangen naar wat een minister wel of niet zint.
    En tenslotte vind ik het inhoudelijk van groot belang dat subsidies niet worden gezien als een soort verworven recht van een sector, maar als een verstandige investering in overheidsdoelen. Dat is wat anders dan het gebruiken van particuliere organisaties puur als uitvoerende partijen. Immers, een van de overheidsdoelen zou zoals jij terecht stelt moeten zijn dat een gezonde democratie haar tegenstand durft te (mede-) financieren. En ook bijvoorbeeld de kennisfunctie van een ontwikkelingsorganisatie kan een reden zijn voor de overheid om die organisatie (deels) te financieren. Zeker in tijden van een terugtredende overheid zijn maatschappelijke organisaties het co-financieren meer dan waard. En ja, het zou voor een organisatie heel dom zijn om subsidies aan te nemen voor iets wat je eigenlijk niet wilt doen – ook daar zijn we het helemaal eens!

    Tenslotte wijs ik je graag naar ons stuk ‘een nieuwe mondiale agenda’ (https://partos.nl/actueel/nieuws/een-nieuwe-mondiale-agenda), dat wij voor de verkiezingen bij politieke partijen hebben ingebracht en waaruit duidelijk blijkt dat ook wij beleidscoherentie en een integrale benadering van ontwikkelingsvraagstukken essentieel vinden voor de toekomst. Ik zet de discussie graag voort en ben erg blij dat ook jij oproept tot het werken vanuit de inhoud.

    Alexander

    [Reageer op deze reactie]

    Stefan Verwer Reply:

    Dag Alexander,
    ik denk dat we het inhoudelijk eens zijn met het belang van beleidscoherentie: dat is een uitgangspunt wat we delen.
    Ik denk echter dat we op twee punten misschien wat van elkaar verschillen: de eerste is dat ik van mening ben dat maatschappelijke organisaties een (nog) veel progressievere agenda moeten neerleggen als het gaat om beleidscoherentie en als ik het voor het debat wat radicaler/prikkelender mag stellen: faseer de traditionele hulpprojecten uit en focus je activiteiten op maatschappijopbouw (opbouw mondiale civil society), het bestrijden van oneerlijke handel, of het bevorderen van maatschappelijk verantwoord ondernemen.
    Ten tweede, ben ik het echt niet eens met wat je zegt over de rol van overheidssubsidies als “een verstandige investering in overheidsdoelen”. Maatschappelijke organisaties spelen een rol op afstand van de overheid, werken samen waar mogelijk, maar zij ook critici van beleid van diezelfde overheid. Niet voor niks adviseert de WRR in haar rapport “vertrouwen in de burger” dat de overheid haar eigen weerstand moet faciliteren! Dat gaat dus veel verder dan “verstandig investeren in overheidsdoelen”…
    Laten we daar nogeens van gedachten wisselen. Ondertussen wil ik je bedanken voor je reactie! Het is goed om het debat zo op de inhoud te voeren

    [Reageer op deze reactie]

    Alexander Kohnstamm Reply:

    “een van de overheidsdoelen zou moeten zijn dat een gezonde democratie haar tegenstand durft te (mede-) financieren”
    Dat schreef ik in mijn reactie op jou, Stefan. Dus wellicht zijn we het ook op dat punt eigenlijk wel eens! Hoe dan ook, ik vind deze inhoudelijke dialoog nu al de moeite waard dus laten we ‘m vooral voortzetten!
    Goede reis, Alexander

    [Reageer op deze reactie]

    Rob Wildschut Reply:

    Toch wel aardig om in dit kader weer even het archief te raadplegen. In de Volkskrant (13-1-1999) stelt Jaap Dijkstra (Hivos): ‘Wij leveren juist wel kritiek op de minister. Pronk, de voorganger van Herfkens wilde dat ook.’ Zie ook:
    http://www.volkskrant.nl/vk/nl/2844/Archief/archief/article/detail/526641/1999/01/13/Hulporganisaties-Herfkens-zit-juist-ons-op-de-lip.dhtml

  3. Beste Alexander,

    ik kan me voorstellen dat het lastig is om te reageren op de kritiek van Frank van der Linde, maar je betoog is wat mij betreft niet de reactie, waar de ontwikkelingssector om vraagt.

    Voor alle duidelijkheid: ik ben het fundamenteel oneens met Frank, want ik vind dat ontwikkelingsorganisaties subsidies zouden moeten krijgen: ik zal dan ook ten alle tijden met hem daarover in discussie treden en met ieder ander die het tegenovergestelde zou beweren…

    Alleen de vraag die bij mij wel opkomt is waarvoor de ontwikkelingsorganisaties eigenlijk door de overheid gefinancierd zouden moeten worden. Dat gebeurd in toenemende mate als uitvoerders van beleid van buitenlandse zaken (bijvoorbeeld via de ambassades) en steeds minder voor het werk aan die mondiale agenda, die veel meer dan ontwikkelingshulp omvat.

    Juist daar ben ik het dan wel weer eens met Frank als hij stelt dat ontwikkelingsorganisaties (nog) veel meer zouden moeten inzetten op lobby en beleidscoherentie: zaken die niet automatisch uit donaties van het publiek kunnen worden gefinanciers. Dit is een onderwerp waar Partos zich veel meer op zou moeten profileren. Je hebt dat in de media (Trouw) wel aangekondigd, maar op jullie website is daar toch nog echt veel te weinig van te merken. Het document, waarin ik deze visie hoop te lezen, kan zelfs niet geopend worden (https://www.partos.nl/uploaded_files/Een_nieuwe_mondiale_agenda.pdf).

    in een liberale samenleving, zoals we dat in toenemende mate zijn, ligt de verantwoordelijkheid van de overheid -mijn inziens- op hetgeen de markt niet kan of wil aanpakken: dus aaibare onderwerpen als AIDS, onderwijs, honger en zielige kindjes behoren tot het domein van de publieke donaties, terwijl de overheid een rol heeft om datgene wat de markt niet doet te steunen.
    Het klopt dat daarin de overheid soms haar eigen critici financiert, wat voor veel politici in toenemende mate een no-go area is.
    Maar in een democratische samenleving moet de overheid juist haar tegenwicht faciliteren. De realiteit is nu helaas dat we een overheid hebben die zich steeds meer begeeft op de onderwerpen die aan de markt overgelaten worden en die er bewust niet voor kiest voor om juist haar oppositie niet te financieren/faciliteren, maar zelfs probeert zij die tegen te werken. Dat is de dood in de pot van de democratie!.

    De enige fundamentele kritiek op ontwikkelingsorganisaties en dus ook Partos, is dat zij misschien wel teveel hun oren laten hangen bij de politiek en de overheid: daarmee loop je kans om je als maatschappelijke organisatie te vervreemden van de burger en de maatschappij en ik denk dat dat juist hetgene is wat nu dreigt te gebeuren.

    Terwijl er naar mijn mening dus wel degelijk kritisch gekeken kan worden naar maatschappelijke organisaties, is het dus naar mijn mening absoluut niet zo dat de subsidies voor die organisaties afgeschaft zouden moeten worden, wel moeten ontwikkelingsorganisaties grote vraagtekens zetten bij de huidige opzet van subsidiestelsels, die hen steeds meer dreigen te maken tot uitvoerders van Nederlands overheidsbeleid. Misschien zouden ontwikkelingsorganisaties op een gegeven moment maar moeten aangeven dat zij subsidies op die voorwaarden gewoon weigeren! En ondanks dat ik me terdege realiseer dat dit een moeilijk standpunt is, is het wel het punt wat Partos naar mijn mening zou moeten maken!

    Ik hoop dat deze discussie door Frank aangezwengeld, dat zou kunnen bewerkstelligen en ja dan geven we zijn mening wellicht teveel eer, maar goed dat zij dan zo…

    Hartelijke groeten

    Stefan

    [Reageer op deze reactie]

    Stefan Verwer Reply:

    En voor diegene die denkt: wat reageert die jongen nog laat: ik zit voor lokaalmondiaal in Brazilie…

    [Reageer op deze reactie]

    Rob Wildschut Reply:

    Eens met de strekking van je verhaal Stefan. Als issue niet nieuw, maar aan schommelingen onderhevig. In 1999 vond (volgens de Volkskrant) juist minister Herfkens dat de MFO’s te dicht tegen DGIS aan zaten! Misschien een idee voor Vice Versa (of Partos), in het kader van Smart Aid, ‘Nijmegen’ (Schulpen, Hoebink cs) om een mening/overzicht te vragen over de verhouding MFO-DGIS? Als kapstok voor verdere discussie hierover.

    [Reageer op deze reactie]

Vindt u deze bijdrage de moeite waard? Geef ons dan uw fair share.

Doe een donatie via Paypal

Neem een abonnement en blijf op de hoogte van alles wat er speelt in de ontwikkelingssector.

Klik hier voor een abonnement