Vandaag de laatste column van Irene de Vries uit Suriname. Haar stage in de gezondheidszorg zit erop. Inmiddels is ze afgestudeerd als arts en alweer aan haar volgende uitdaging begonnen: tropenarts in opleiding. Haar terugkeer naar Nederland viel niet mee. ‘Over mijn gevoelens voor de huidige stand in de Nederlandse politiek kan ik kort zijn, ik vind het ronduit klote.’

Rond dezelfde tijd als ik vier maanden eerder aankwam, rijden we de stad uit. Richting het vliegveld in Zanderij. Evenals toen laat ik door het open raam de Surinaamse nacht aan me voorbij glijden. De Surinaamse nacht die mij inmiddels niet vreemd meer is. Waar vier maanden geleden mij alles nog zo onbekend voorkwam, kijk ik nu met weemoed naar de bekende straten van Paramaribo. Over de Saramaccastraat rijden we de stad uit, elke straathoek, elke winkel, elk gat in de weg dat zo vertrouwd voelt. Naast mij een Surinaamse vriend die geen vreemde meer is. We passeren Havana Lounge waar ik zoveel avonden dansend heb doorgebracht. En dan, langzaam maakt het gemoedelijke stadse leven van Paramaribo plaats voor het prachtige groen op de weg naar Zanderij. Wat een land!

Inmiddels ben ik ruim een half jaar terug in Nederland, hard aan het werk als tropenarts in opleiding, zoals gepland. De Surinaamse arbeidsmoraal, waar rust en regelmaat groot respect verdient, ligt ver achter me en ik heb me weer laten indoctrineren door de Nederlandse werkstress. De kindergeneeskunde is het eerste vak waar ik induik voor mijn tropenopleiding, ten minste 50 uur per week. In Suriname deed ik dat ook regelmatig, ook daar werk genoeg. En toch voelt het anders. Maken de tropen minder snel moe?

Inmiddels heeft Bouterse de verkiezingen in Suriname gewonnen en is ook Nederland voor het populisme gevallen. Wat dat betreft kunnen we elkaar niets verwijten. Over mijn gevoelens voor de huidige stand in de Nederlandse politiek kan ik kort zijn, ik vind het ronduit klote. Maar, hoe controversieel ook, Bouterse roept gemengde gevoelens bij me op. Het ging redelijk goed met Suriname, dus er was volgens mij geen noodzaak Venetiaan de rug toe te keren. Maar de Surinamers denken daar anders over, de hervormingen met Venetiaan gingen te langzaam. Bouterse wil verandering brengen. Hij wil de geschiedenis met Nederland de rug toe keren en zich richten op de eigen omgeving, Brazilië, de Caraïben. Geef hem eens ongelijk. Het is de vraag of hij de economische stabiliteit die de regering Venetiaan na de vorige desastreuze ambtstermijn van de NDP (de partij van Bouterse) hervonden heeft, weet te behouden.

Inmiddels is het nodige geschreven in de pers, over Nederlandse én Surinaamse politici. Die drugsbeschuldigingen aan het adres van Bouterse kunnen me (helaas) gestolen worden. ‘Iedereen heeft wel iets op zijn geweten’, zeggen de Surinamers. In Nederland slaan we al op tilt als een parlementariër zijn liefdesleven anders inricht dan de heersende moraal ons voorstelt (het tumult rond Jack de Vries voelde destijds in Suriname heel absurd aan). We hebben er tegenwoordig hélemaal een hobby van gemaakt tot vervelens toe te rapporteren over de ongewassen van verscheidene politici. Alsof mij die paar boetes iets kunnen schelen. Maar ja, in Nederland kan dat natuurlijk allemaal niet, want wij zijn zo een ontzettend beschaafd volk.

Blijven over de decembermoorden en daar kunnen we absoluut niet omheen. Hoe pijnlijk moet het zijn als je als Surinamer de jaren 80 hebt meegemaakt, gelijkgezinden en familieleden hebt verloren en dat je eigen volk dan voor de vermeende aanstichter daarvan kiest. Die pijn kan ik als jonge buitenstaander niet voelen, maar het valt niet goed te praten. Desondanks doet een groot deel van de Surinaamse bevolking, waarvan 75% van de kiesgerechtigden na 1982 geboren is, dat wel. Belangrijk voor hen: Bouterse brengt de verschillende bevolkingsgroepen samen. En, het moet gezegd, dat doet de huidige Nederlandse regering absoluut niet. Nee, volgens mij kunnen we elkaar niet veel verwijten. Of misschien moeten we elkaar juist een heleboel verwijten.

Inmiddels is het winter, het seizoen dat ik vorig jaar bijna in zijn geheel wist te vermijden. Maar de Surinaamse Damaru zingt me vanuit de speakers toe dat hij me wil verwarmen in de kou. Daar doe ik het voorlopig mee.

Irene de Vries (26) is tropenarts in opleiding. Ze is afgestudeerd in de medische antropologie, sociologie en geneeskunde.

Vandaag is het Wereldaidsdag. Als het aan de plannen van het kabinet ligt, gaat er fors bezuinigd worden op aidsbestrijding. Irene de Vries wordt als arts-in-opleiding dagelijks geconfronteerd met aids in Suriname. ‘Beste meneer Knapen, we kunnen nu toch niet afhaken?’

Het is te cliché voor woorden, de tropen en HIV zijn aan elkaar verbonden en iedereen die er mee te maken heeft schrijft of vertelt er over. Het zou zo leuk zijn een keer een boek of columnreeks te lezen waar dat vieze woord niet in voorkomt. Maar ook mijn realiteit is dat ik tijdens mijn stage hier elke dag te maken heb met patiënten die door het virus getroffen zijn. Dus ga ook ik woorden vuil maken aan deze ziekte. En cliché of niet, als het over mensen gaat, mensen die ernstig ziek zijn, mensen die dood gaan, ach wat doet dat cliché er dan nog toe.

Rustig ondergaan

Zo hebben we meneer Adipi, een man uit het binnenland die met een enorme buik vol van vocht in het ziekenhuis werd opgenomen. Omdat er geen goede verklaring is voor het vocht en er steeds meer van in de buik en de longen bijkomt, wordt hij eindeloos onderzocht en geprikt in buik, longen en bloedvaten. Ik ben gek op meneer Adipi. Hij ondergaat alles zo rustig en met een glimlach. Klagen hoor je hem nooit. Maar thuis heeft hij drie vrouwen, voor wie hij langere tijd heeft verzwegen dat hij HIV-positief is. Tja, wat moet ik daar nou weer van vinden……

En dan de Hindoestaanse jongen van mijn leeftijd bij wie de diagnose onlangs is gesteld en die er meteen een ingewikkelde schimmelinfectie bij heeft gekregen waardoor hij wekenlang behandeld moet worden via een infuus. Elke dag spreek ik hem en sta ik versteld van de sterke manier waarop hij met zijn ziekte omgaat. Hij praat er heel bewust over, wil het naadje van de kous weten en is zeer gemotiveerd mee te werken aan zijn eigen behandeling. Maar op een dag is hij het zat, hij wil geen infuus meer, snapt niet waar het toe dient aangezien hij zich toch niet ziek voelt en is klaar met al dat geprik. Plotseling (of eindelijk?) komen alle emoties boven. Een dag later heeft hij zichzelf hervat en gaan we verder waar we gebleven waren.

Diagnose meedelen

Meneer Rodriquez, een man van 35, kwam behoorlijk ziek binnen en werd in de loop van de dagen zo ziek dat ik hem snel aan mijn meer ervaren collega overdroeg. Hij bleek HIV-positief, daarbij tuberculose te hebben en waarschijnlijk ook nog andere opportunistische infecties die je ziet bij HIV-geïnfecteerden. Terwijl hij aan het zuurstof ligt te hijgen wordt hem door de mondkapjes heen de diagnose medegedeeld. Hij ondergaat het gelaten. Is het omdat de diagnose nog niet helemaal tot hem doordringt of omdat hij te ziek is om te reageren? Of verbaast het hem eigenlijk niet, had hij er al rekening mee gehouden?

Hij wordt zieker en steeds benauwder. Naar de Intensive Care kan hij niet, want als je iemand met TBC aan de beademingsapparatuur legt kun je deze daarna weggooien en dat kan een klein ziekenhuis in Suriname met maar twee beademingsmachines zich niet permitteren. Zijn familie wordt voorbereid op het ergste. Dat hij HIV heeft wordt hen in verband met het beroepsgeheim niet verteld. De tuberculose moet het gevolg zijn van een tegen hem uitgevoerd ritueel door een jaloerse collega, aldus zijn pleegvader. Als mijn collega later bij meneer Rodriquez naar binnen stapt, vertelt deze een geest te zien. Een paar uur later is hij dood.

De dood van een jongeman

Het is een dood die mij nog dagen blijft achtervolgen. De dood van een jonge man, in de kracht van zijn leven. ’s Avonds in bed lees ik Bert Keizers het refrein is Hein: ‘het probleem van de mens is dat hij een geest heeft en een lichaam is. Het lichaam gaat onherroepelijk dood en de geest kan zich nooit ontdoen van dit besef.’ Zou meneer Rodriquez beseft hebben dat hij dood ging? En als dat zo was, wat zou er dan nog door hem heen zijn gegaan? ‘Zo, dus toch HIV’? ‘Was ik nou maar eerder naar de dokter gegaan’? ‘Had ik me nou maar iets vaker laten testen’?

Had hij die diagnose, zo op zijn sterfbed eigenlijk nog wel willen weten? Hij wilde liever niet dat we de diagnose met zijn familie bespraken. Hoe eenzaam zou hij zich gevoeld hebben die laatste dagen?

Alive and killing

De Nederlandse overheid is van plan flink te bezuinigen op het onderwerp HIV/AIDS. Dit is mijn realiteit: Jaarlijks krijgen 450.000 HIV-geïnfecteerden net als meneer Rodriquez een superinfectie met tuberculose. Twee miljoen mensen per jaar sterven aan HIV/AIDS. Gelukkig hebben inmiddels ruim 5 miljoen mensen per jaar toegang tot anti-retrovirale therapie. Maar er zijn volgens de WHO nog 10 miljoen andere mensen die het niet krijgen, maar wel nodig hebben. Voor het eerst in de geschiedenis heeft een paus zich (zij het zeer mager) positief geuit over condooms. HIV/AIDS is ‘alive and killing’. Beste meneer Knapen, we kunnen nu toch niet afhaken?

*Namen zijn gefingeerd

Irene de Vries was er al  voor gewaarschuwd: Suriname zit vol met Nederlandse stagiaires die zich niet geliefd maken bij de lokale bevolking. Hoe hier mee om te gaan?

Ik was er voor gewaarschuwd: Suriname zit overvol met Nederlandse stagiaires die niet integreren, maar alles samen doen en zich niet erg geliefd maken bij de lokale bevolking. Ze feesten te veel, werken te weinig, pikken de baantjes én de Surinaamse mannen in, zo hoorde ik voor mijn vertrek. En ik was natuurlijk arrogant genoeg om te denken: ‘Die Nederlandse stagiaires kunnen me gestolen worden, ik loop er met een grote boog om heen, richting de Surinamers die mij dan met open armen ontvangen en mijn beste vrienden worden.’

Een aantal dagen na mijn aankomst was ik (weer eens) een illusie armer. Want Suriname trekt elk jaar inderdaad meer dan duizend stagiaires en ik ben natuurlijk net zo blank, blond en Nederlands als de rest, dus wat zouden de Surinamers zich voor mij interesseren. Ik ben immers één van de duizend. Al in mijn eerste week in Paramaribo werd ik met mijn neus op de feiten gedrukt: op donderdagavond staan ‘we’ in de Havana, vrijdagavond bij la Caff en op zaterdagavond dansen ‘we’ in de Zsa Zsa Zsu. Het eerste zwembad wat ik bezocht, bezocht ik ook meteen voor de laatste keer, uit weerstand tegen het oppervlakkige geschreeuw van een enorme groep jonge Nederlandse meisjes en de plek waar ik salsalessen ging volgen bleek een soort Nederlandse stagiair kolonie te zijn met Surinaamse danspartners waarvan je je af kunt vragen of ze voor het dansen of voor de vrouwen komen, maar daarover later meer.

Dat niet iedereen net zo graag met Surinamers in contact wilde komen als ik verbaasde me enorm. De keuze voor Suriname was door mij heel bewust gemaakt. Ik was, misschien wel mede door mijn Amsterdamse Bijlmer achtergrond, heel benieuwd naar het land waar we historisch gezien zo’n nauwe, maar ook gecompliceerde band mee hebben en waar de mensen vandaan komen die het leven in Amsterdam zo gezellig en kleurrijk kunnen maken. Voor veel stagiaires lijkt Suriname echter toevallig op hun pad te komen, terwijl ze nauwelijks weten waar het land ligt voordat ze vertrekken.

Dat Surinamers vaak wel veel over Nederland weten en Nederland hier dagelijks een plek in de verschillende media heeft, maar het voor Surinaamse stagiaires haast onmogelijk is voet aan de grond te krijgen in ons land, is dan natuurlijk behoorlijk wrang. Waarom er niet veel meer op basis van uitwisseling wordt gewerkt snap ik steeds minder. Ik weet niet of het waar is dat er door de grote hoeveelheid aan buitenlandse stagiaires weinig ruimte overblijft voor de Surinaamse studenten, maar ik kan me wel iets voorstellen bij antipathie gevoelens van deze laatste groep.

En dan zijn daar nog die mannen. ‘Pas maar op,’ zei een verpleegkundige van Surinaamse afkomst tegen mij in Nederland, ‘de mannen zien je als hun ticket naar Nederland en de vrouwen mogen je niet omdat je hun mannen afpakt.’ Het was geen hoopvolle boodschap in mijn ambitie om Surinaamse vrienden te maken. ‘Stagiairejagers’ zijn in Paramaribo daadwerkelijk een begrip. Jongens die rondhangen op de hierboven beschreven plekken waar Nederlandse stagiaires zich bevinden. Het zijn territoria die worden afgebakend en waarbinnen het ‘vlees’ wordt verdeeld. Toen een Surinaamse vriend eens bij mijn salsaschool naar binnenstapte kreeg hij te horen dat hij daar niets te zoeken had, hij moest naar zijn eigen terrein gaan. En het werkt, je ziet de lust en hormonen er van beide kanten vanaf vliegen.

Dat een man niets beters te doen heeft dan zich elke avond op diezelfde plekken te vertonen, lijkt hem niet onaantrekkelijker te maken. En dat meisjes niet echt geïnteresseerd zijn in jou maar vooral in ‘the black experience’ of je soepele dansbewegingen lijkt ook geen obstakel. Omdat ik hier net iets langer ben dan de gemiddelde stagiaire kan ik goed zien hoe de ene delegatie wordt ingewisseld voor de volgende….. En we beginnen weer van voren af aan. Het levert voor mij als Nederlandse geen problemen op, ik kan me voorstellen dat een stage in Suriname een gevoel geeft waarin alles mag en kan, maar dat de Surinaamse vrouwen niet staan te juichen bij de komst van al die stagiaires vind ik niet zo gek meer.

Ik heb het geluk gehad dat ik een stage heb waarbij ik behoorlijk hard moet (en wil) werken met hele leuke Surinaamse én Nederlandse collega’s. Want die laatste zijn er zeker ook. Gelukkig heb ik naast Surinamers, een heleboel Nederlandse professionals en stagiaires ontmoet die hier bewust komen en net zo gek op Suriname zijn of worden als ik. Waar ik in het begin dacht dat er geen ontkomen aan een stagiaireleven was, zie ik nu dat het (gelukkig) ook anders kan. En je hoeft er niet eens zo je best voor te doen.

Bij ontwikkelingslanden denken we vaak dat alles slecht geregeld is. niets is minder waar, merkte Irene de Vries, tijdens de week dat ze meeliep op een medische hulppost in de binnenlanden van Suriname. ‘Tot in de diepe binnenlanden van Suriname is medische hulp bereikbaar voor mensen. Er wordt gewerkt volgens goed uitgewerkte protocollen en het zijn de locals zelf die, gecoördineerd vanuit de stad, de spil vormen in de gezondheidsbevordering van hun landgenoten.’

En toen was ik in het paradijs beland. Diep in de binnenlanden van Suriname, daar waar twee rivieren en een soela (stroomversnelling) samenkomen, kijk ik vanuit mijn hangmat naar de zon die over het water schijnt en de prachtige wolkenpakketten die zich aan de horizon aandienen. Naast mijn huis de hulppost van de medische zending waar ik een week meekijk. In de nabije omgeving dorpjes waar mensen leven in houten hutten met prachtig houtsnijwerk en je vriendelijk begroeten in het Saramaccaans: I weki noooooooo (met een lange uithaal, dat klinkt het gezelligst). Vrouwen die cassave staan te stampen, brood bakken of op hun kostgrondje werken. Kinderen die rondrennen, naakt natuurlijk, met zo’n traditioneel koordje om hun middel. Mannen zijn bijna niet te zien; die werken grotendeels in de stad of aan de Franse kant (Frans Guyana).

Voor elke hut staat een radiootje waaruit de reggae of kaseko schalt en de lokale radiozender vanaf de berg verderop relevante mededelingen doet: welke kinderen gevaccineerd moeten worden, wanneer de medische zending langskomt voor huisbezoeken, of de mensen van het kiesdistrict om stemkaarten uit te delen. De radio is nog altijd het belangrijkste communicatiemiddel in dit gebied.

In heel Suriname heeft de medische zending 57 poliklinieken waar zorg wordt gedragen voor de medische hulp aan de bewoners van het binnenland. De polikliniek waar ik mij deze week bevind is één van de grootste en heeft naast verschillende spreekkamers tevens een verloskamer en observatieruimte waar patiënten kunnen worden opgenomen. De kliniek wordt, evenals alle andere posten, draaiende gehouden door broeders en zusters van de medische zending, die allen zelf uit het binnenland afkomstig zijn, zijn opgeleid tot gezondheidsassistenten en huis & haard verlaten om elke 5 jaar op een andere plek gestationeerd te worden. Zij draaien spreekuur, verzorgen opgenomen patiënten, doen het consultatiebureau, zwangerencontroles, bevallingen en fysiotherapie, hechten wonden, trekken kiezen en verwijzen patiënten naar de stad als het te ingewikkeld wordt.

Hoewel niet altijd alles op rolletjes verloopt, er vaak een tekort aan medicijnen of diagnostische middelen is en er veel medische problemen zijn waar de gezondheidsassistenten niets mee kunnen, zag ik nooit eerder een public health systeem dat zo goed georganiseerd is. Tot in de diepe binnenlanden van Suriname is medische hulp bereikbaar voor mensen. Er wordt gewerkt volgens goed uitgewerkte protocollen en het zijn de locals zelf die, gecoördineerd vanuit de stad, de spil vormen in de gezondheidsbevordering van hun landgenoten.

Eén dag per week trekken broeders en zuster de dorpen in om op huisbezoek te gaan bij oude van dagen die door hun fysieke gesteldheid niet meer in staat zijn zelf naar de polikliniek te komen, net zoals de huisarts dat in Nederland doet. In een korjaal varen we naar een verderop gelegen dorp waar we enkele tachtig plussers bezoeken, bloeddrukken meten en medicijnen achterlaten voor de gebruikelijke kwaaltjes. Het zijn bijzondere bezoeken: prachtig getekende oudere mannen en vrouwen die op hun blote voetjes door hun hut schuifelen. Het moeten krachtige mensen zijn, die zo al meer dan tachtig jaar leven, niet kapot te krijgen door het zware lichamelijke werk dat ze verricht hebben en de vele ziektes die in het binnenland ronddolen.

Het is medisch toerisme ten voeten uit, dat besef ik mij maar al te goed. Dat wat ik in Nederland bediscussieer en bekritiseer – westerse artsen die voor hun eigen ervaring (maar dat wordt niet gezegd) voor een korte tijd ‘ontwikkelingswerk’ gaan doen zonder de lokale sociaal-culturele context te kennen en dan terugkomen en schouderklopjes in ontvangst nemen omdat ze zulk goed werk hebben gedaan – daar maak ik nu mijn eigen handen vuil aan. Met het enige verschil dat ik nog een paar weken moet wachten om mijn artsenbul in ontvangst te nemen en ik mij niet zal laten kloppen op mijn schouder. Ik draag hier, op een presentatie voor de broeders en zusters na, immers weinig bij. Het is alleen voor mijn eigen ervaring dat ik hier zit. Een ervaring die, dat moet gezegd worden, wel heel veel mooie beelden en nieuwe inzichten oplevert.

Irene de Vries geniet van haar stage als arts in opleiding in de tropen. Wat ze het leukste vindt? Het wachten. Tijdens een reis naar de binnenlanden van Suriname kon ze haar geluk niet op.

Een van de leukste dingen aan reizen vind ik altijd het wachten. Ten eerste omdat je dan goed om je heen kunt kijken en veel ziet. Ten tweede omdat er een groot beroep wordt gedaan op je flexibiliteit en haastige Nederlandse aard. Een uitdaging dus. Sinds mijn eerste reis naar de tropen heb ik mezelf dan ook aangeleerd om tijdens het wachten tot een auto of bus vol genoeg zit om te vertrekken, je aan de beurt bent bij een of ander enorm inefficiënt werkend loket of mijn Venezolaanse schoonfamilie eindelijk besluit de deur uit te komen, mijn verstand op nul te zetten, geen vragen te stellen en vooral te genieten van mijn omgeving.

Onlangs reisde ik naar een dorpje aan de Boven-Suriname rivier, voor een stageweek op de medische hulppost aldaar. Dat betekent met een busje over een grotendeels ongeasfalteerde weg, vijf uur in een boot en veel wachten. Kortom, een reis van 13 uur voor een afstand van circa 450 km. U begrijpt, ik kon mijn geluk niet op.

Om half 8 ’s ochtends bevind ik mij dus al met een slaperig hoofd (de avond tevoren had ik nog uitgebreid afscheid moeten nemen van Paramaribo) op de Saramaccastraat, daar waar de bussen naar het zuiden vertrekken. Vanuit Paramaribo vertrekken veel bussen vanaf veel verschillende plekken en je moet altijd maar net weten waar je voor welke bus moet zijn. De bussen voor de richting die ik vandaag nodig heb ken ik gelukkig al, maar ik heb ook wel eens een half uur door de stad gelopen op zoek naar ‘de bus die vanonder de boom vertrekt’.

Eenmaal op de plek aangekomen is een busje vinden nooit moeilijk. Er zijn altijd genoeg mannen die jou in je bus willen hebben. Tegen 8 uur is de bus dan ook vol en waarom er dan immer nog een uur gewacht wordt om te vertrekken blijft mij een raadsel. Maar goed, ik stel geen vragen. Wel zie ik dat er nog een hoop bagage ingeladen wordt en dat als ik denk dat de bus nu toch echt helemaal vol zit, nog iemand aankomt met 2 gasflessen, 2 grote koffers en een bakbeest van een televisie.

Als we 20 minuten rijden stoppen we aan de rand van Paramaribo om te tanken en ‘inkopen te doen’ (alweer?). Dat houdt in dat we een uur wachten en in de tussentijd alle bagage uit de auto halen en inclusief een extra brommer weer inladen. De bus zat dus nog niet vol, zie ik nu.

Tegen de tijd dat we het dorp bereiken vanwaar de boten naar het binnenland vertrekken, is het middag. Grote bedrijvigheid, mensen die vanuit de stad weer terug het binnenland in gaan, met al hun bagage en nieuw aangeschafte meubels, transporten van voedsel en parbobier en zelfs een korjaal die volgeladen wordt met zonnepanelen. Ook een plek op een van de korjalen had ik snel geregeld, namelijk al bij dat benzinetankstation waar een maat van mijn buschauffeur vertelde dat hij bootsman is. Op die manier heeft hij nog voordat we bij de boot aankomen geregeld dat zijn boot vol zit en hoef ik dus ‘maar’ anderhalf uur te wachten tot de korjaal vertrekt. Ik stel geen vragen.

Bij mij in de boot allemaal binnenlandbewoners, ofwel bosnegers, afstammelingen van de vroeger van plantages weggelopen slaven. Achter mij een meisje van 1 jaar die continue aan een van de borsten van haar moeder hangt en tussendoor mee kluift aan een kippenbout. Naast mij zit in een nauw gesloten roze hello kitty pak een mollig meisje van een jaar of 10, die we in Nederland naar de obesitaspoli voor kinderen aan de VU zouden sturen, te smikkelen van een zakje chips, nootjes, kippenbout, koekjes en zoete frisdrank. Al het afval wordt direct overboord geflikkerd. Hoe je zo onbewust om kunt gaan met je eigen mooie land, begrijp ik nog steeds niet. Ik houd mijn mond want ik ben hun niet, zij zijn mij niet en dit is mijn land niet, maar lach ondertussen om het feit dat ik mij vanmorgen nog druk maakte om het feit ik geen biologisch afbreekbare zeep had meegenomen om mijzelf en mijn vuile vaat in de rivier te kunnen wassen.

Het prachtige zicht vanaf het water op de jungle kan niet voorkomen dat ik tijdens de komende 5 uur af en toe met mijn hoofd op mijn eigen schoot in slaap dommel (ik ben nog niet helemaal over mijn afscheid met Paramaribo heen). We varen langs vele dorpjes waar, zo aan het eind van de middag, vrouwen en kinderen aan de rivier staan voor datgene wat ik graag met mijn biologisch afbreekbare zeep had willen doen. Kinderen worden met kleurrijke panji’s op de rug gebonden, grote afwasteilen worden op het hoofd richting huis gedragen door halfnaakte vrouwen met enorme borsten. Het is fotomoment na fotomoment, die ik natuurlijk niet grijp, want dat durf ik niet.

Het laatste uur varen we in het donker. De bootsman kent de rivier op zijn duimpje, dus onveilig voel ik me niet. Als we eindelijk op mijn eindbestemming aankomen zitten aan de rivier twee broeders van de hulppost; wachtend op de reiziger. Hebben jullie hier de hele avond zitten wachten tot ik zou arriveren? Ach, we zaten te hengelen, is het antwoord. Tja, wachten…. het blijft een erg Nederlands begrip.

Wordt vervolgd….

In haar volgende weblog ‘de medische toerist’ gaat Irene in op haar stageweek bij de medische hulppost

Irene de Vries studeert geneeskunde en is afgestudeerd in de medische antropologie en sociologie. Voor Vice Versa houdt ze een weblog bij vanuit Suriname waar ze werkt als co-assistent. Met deze keer positief nieuws. Suriname is er in geslaagd om de malaria helemaal uit te bannen. ‘En als het Suriname lukt, dan moet het elders toch ook kunnen?’

Op 25 april was het wereldmalariadag. Op deze dag, in 2007 door de WHO uitgeroepen tot een jaarlijks en wereldwijd terugkerend evenement, staan we stil bij de verschrikkelijke feiten over malaria. Je kent ze wel: 350-500 miljoen besmettingen per jaar, ieder jaar 1 tot 3 miljoen doden ten gevolge van malaria en elke 30 seconden sterft er een kind aan de ziekte. Malaria is samen met HIV/AIDS goed (of eigenlijk erg genoeg) voor een plek tussen de millennium ontwikkelingsdoelen. Dat betekent dat malaria in 2015 een halt moet worden toegeroepen, hoe vaag de omschrijving van dit doel ook moge zijn.

In Suriname wordt op deze dag over malaria gesproken tijdens een symposium in het grootste hotel van het land. Vooraanstaande medici en politici zijn aanwezig om lezingen of toespraken te geven, maar bovenal om iets te vieren. Suriname heeft de afgelopen jaren namelijk een zeer succesvolle strijd tegen malaria geleverd. Zo succesvol dat er sinds 2006 geen dodelijke slachtoffers ten gevolge van de ziekte meer  zijn geweest. Enkele streken in het binnenland, eerder bekend als malariagebied, zijn al 2 jaar malariavrij en in andere delen van het land komt de ziekte nog slechts sporadisch voor. En dat terwijl Suriname in 2003 nog 14.000 malariagevallen telde. Een enorm aantal op een bevolking van 480.000 mensen waarvan minder dan de helft in het binnenland, daar waar malaria voorkomt, woont.

Spil in het web der malariabestrijding is de medische zending, een organisatie die zorg draagt voor de primary health care in het binnenland en 57 poliklinieken over het land verspreid heeft waar patiënten terecht kunnen met hun medische klachten. Het is mede door de unieke infrastructuur van deze organisatie dat malaria in Suriname daadwerkelijk een halt is toegeroepen. Zij hebben er voor gezorgd dat overal in het binnenland malariatesten en –medicijnen voorhanden zijn. In plaats van af te wachten tot patiënten doodziek hun kant opkwamen hebben ze active case detection toegepast: mensen oproepen om naar de polikliniek te komen, zich gratis te laten testen middels een dikke druppelpreparaat en vervolgens direct te kunnen behandelen.

Daarvoor was training nodig van de lokale gezondheidswerkers en microscopisten, dus ook dat werd verzorgd. Er is voor een nieuw antimalariamiddel gekozen, geïmpregneerde klamboes werden gratis gedistribueerd en in het gehele binnenland vonden intensieve & gestructureerde bespuitingen tegen de muskiet plaats. Daarbij werd niemand buitengesloten, dus ook de illegale goudzoekvelden, waar met name Brazilianen werken, maakten deel uit van de anti-malariacampagne. Immers, als de malariaparasiet daar blijft ronddolen, zoals gebeurt in landen waar geen zorg wordt verleend aan illegalen, komt deze vanzelf wel weer bij je eigen bevolking terecht.

Het heeft een hoop geld gekost. Maar, zo wordt terecht opgemerkt, het geld dat is uitgespaard door bijvoorbeeld de reductie van het aantal emergency flights naar de stad met ernstig zieke patiënten is net zo veel waard. Feit is dat Suriname er in is geslaagd haar millennium ontwikkelingsdoel te behalen en, belangrijker nog, dat er in dit land geen mensen meer sterven ten gevolge van malaria. Een bewijs dus dat het mogelijk is. En als het Suriname lukt, dan moet het elders toch ook kunnen?

Irene de Vries studeert geneeskunde en is afgestudeerd in de medische antropologie en sociologie. Voor Vice Versa houdt ze een weblog bij vanuit Suriname waar ze werkt als co-assistent. ‘Vertrouwen of niet, mijn huisarts vindt het systeem van het attest hopeloos ouderwets en typisch Surinaams. Dus weigert hij er aan mee te werken.

In Suriname heb je, als je een dag afwezig bent op je werk, een ziektebriefje nodig. Of je nou een griepje hebt, ernstig ziek bent, je een dagje niet zo lekker voelt, naar de opticien of oogarts moet, een behandeling bij de tandarts moet ondergaan, je kind ziek is terwijl je geen opvang hebt of een alleenstaande moeder bent, je sociale kaart bij het ministerie moet gaan regelen of autopech hebt: je hebt een briefje, ofwel attest, nodig. En de enige die zo’n attest kan schrijven is een arts, in de meeste gevallen de huisarts.

In Nederland geven dokters geen ziektebriefjes. Uit principe. In eerste plaats hechten we grote waarde aan het beroepsgeheim. Een werkgever hoeft helemaal niet te weten wanneer of hoe vaak zijn mensen een arts bezoeken en al helemaal niet waarvoor. Daarnaast moet een werkgever er op vertrouwen dat zijn werknemer de waarheid spreekt en met recht afwezig is. Zouden Surinaamse werknemers niet de waarheid spreken? Zijn zij niet te vertrouwen? Zouden zij, wanneer ze de mogelijkheid krijgen, met grote regelmaat onrechtmatig afwezig blijven? En als dat zo is, is dat dan omdat ze lui zijn? Of is dat omdat ze zich voor een hongerloontje uit de naad werken?  Of omdat hun baan niet te combineren valt met vijf jengelende kinderen thuis? Of omdat ze een werkgever hebben die ook niet te vertrouwen is daar hij elke aanleiding, zoals een dag afwezigheid, zal aangrijpen om ontslag te laten volgen?

Vertrouwen of niet, mijn huisarts vindt het systeem van het attest hopeloos ouderwets en ‘typisch Surinaams’. Dus weigert hij er aan mee te werken, oftewel hij werkt het tegen door in het voordeel van zijn patiënten te werken en in het wilde weg attesten uit te schrijven. De hele dag door komen mensen binnen met het verzoek om een attest. De huisarts krabbelt snel wat op papier, vaak zonder te vragen waar het attest precies toe dient. Ondertussen moppert hij tegen mij over brute werkgevers die zijn patiënten zonder reden hebben ontslagen omdat ze langere tijd (echt) ziek waren en benadrukt hij nog eens dat hier maar weer uit blijkt hoe ouderwets Suriname is. Ik ben het met hem eens en denk aan de keren dat ik een dagje vrij smokkelde omdat ik er even helemaal doorheen zat, of de keren dat ik naar de huisarts of tandarts moest tijdens werktijd. Gelukkig heb ik (nog) geen vijf jengelende kinderen thuis zitten…

Zijn collega huisarts werkt in dezelfde praktijk en houdt er hele andere ideeën op na. Zij schrijft geen attesten. Surinamers zijn te lui en gemakzuchtig, vindt ze, dat moet je niet ondersteunen. ‘Waar komt u voor? Heeft u daar al weken last van? Nee hoor, buiten op het bord staat duidelijk dat dinsdag alleen voor consultatiebureau en spoedgevallen is, komt u morgen maar terug. Een attest? Waarvoor? Je bent toch niet echt ziek? Nee dat schrijf ik niet, dan moet u hiernaast wezen,’ en de patiënt wordt de deur uit gebonjourd. ‘Je moet deze mensen opvoeden,’ zegt ze tegen mij, ‘anders wordt het nooit iets met dit land.’ Ik ben het met haar eens en denk aan de lage sociaaleconomische ontwikkeling van Suriname, aan het gebrek aan structuur en de motivatie om iets te veranderen.

Hij Creools, zij Hindoestaans. Twee totaal uiteenlopende meningen en ik daar tussenin. Wat zijn dit soort dingen toch lastig. Voor beiden is iets te zeggen, maar misschien voeren deze artsen hun principes te ver door, zien ze het te zwart wit. Misschien zie ik ook wel alles te grijs en is dat de reden dat ik nooit een duidelijke stelling kan innemen. Waarschijnlijker nog, ken ik dit land niet goed genoeg om een duidelijke stelling te mogen nemen.

In ieder geval vind ik het moeilijk in te schatten wat de consequenties van dit soort kleine dingen zijn op ontwikkelingsniveau. Voor nu zie ik vooral het resultaat op micro-niveau, op de huisartsenpoli. Patiënten komen voor het minste of geringste naar huisarts, want bij alles hebben ze een attest nodig. De Hindoestaanse arts rond tussen 11 en 12 uur haar spreekuur af, daarna wil geen patiënt meer bij haar naar binnen. De creoolse huisarts werkt nog enkele uren door, een groot deel van de tijd attesten schrijvend. De wachtkamer zit nog vol, patiënten weten dat ze mogelijk nog enkele uren langer wachten, maar het maakt ze niet uit. Ze weten tenminste wat ze aan deze dokter hebben.

Irene de Vries studeert geneeskunde en is afgestudeerd in de medische antropologie en sociologie. Voor Vice Versa houdt ze een weblog bij vanuit Suriname waar ze werkt als co-assistent. ‘Dokter, ik heb hier een spoedgevalletje, komt u even kijken?’

Net als ik begin in te dommelen in de benauwde spreekkamer van de huisarts waar steeds patiënten binnenkomen met voor mij hele saaie griepjes, gooit een zuster de deur open. ‘Dokter ik heb hier een spoedgevalletje, komt u even kijken?’ Ik spring op en haast mij naar de naastgelegen kamer. Actie in de tent! Binnen zie ik een vader met in zijn armen een slaphangend meisje van een jaar of tien. Wat is er gebeurd? ‘Ik wil alleen weten of ze nog ademt,’ roept de man terwijl hij haar op de onderzoeksbank neerlegt. ‘Maar wat is er gebeurd?’ ‘Een epileptische aanval, gister.’ Gister al???? Maar de man vertelt dat ze dat vaker heeft en daar regelmatig een paar dagen suf van is.

Terwijl ik met de vader praat probeer ik de pols van het meisje te voelen. Voel ik daar heel in de verte iets kloppen? Of zijn het de lichte pulsaties van mijn eigen vingers die ik voel? Ik pak mijn stethoscoop en probeer naar het hartje van het kind te luisteren. Waarom hoor ik niks? Shit! Ik durf niet te zeggen dat ik niets hoor. Als ik dat zeg, zeg ik praktisch dat dit kind dood is en dat kan niet. Dit kind mag niet dood zijn! Ondertussen heeft de huisarts batterijen in zijn otoscoop weten te plaatsen en met een zwakschijnend lichtje kijkt hij naar de pupillen van het meisje: lichtstijf. Ook hij zet zijn stethoscoop op haar borst en luistert, minstens een minuut, ik heb hem nog nooit zo lang naar een patiënt zien luisteren. En dan zegt hij wat ik voor mijn gevoel nooit had durven zeggen: ‘Ze is niet meer bij ons, haar hartje klopt niet. Het spijt me.’

Tranen bij de vader. Ik zie hem naar zijn dochter kijken, zijn meisje, zijn mooie meisje. Zijn vijfde kind, een meisje dat al sinds haar geboorte gehandicapt was. Een aantal maanden geleden overleed zijn vrouw en daarmee viel de grootste zorg voor zijn dochter weg. Ook ik vecht tegen mijn tranen. Ik kijk naar haar en besef dat ik nog nooit een dood kind heb gezien. Haar lichaam is nog warm. Ik verwacht dat ze elk moment haar ogen open zal doen.

Buiten staat nog een broer en de zuster gebiedt hem te halen. Een knappe jongen van een jaar of 15 stapt de kamer binnen, kijkt naar zijn zusje en begint dan heel druk naar zijn mobieltje te staren. Huh? Waarom barst hij niet in tranen uit? Waarom roept hij niet om zijn zusje? Bijna zou ik tegen hem willen zeggen: ‘Je mag best huilen hoor, jongen’, maar deze bakra houdt wijselijk haar mond. Wat moet hij er ook eigenlijk van vinden? Sinds zijn moeder overleed is het een chaos in huis. Zijn zusje kreeg haar medicijnen niet meer en hij verblijft het grootste deel van de tijd bij een tante. Daar is het beter dan bij zijn agressieve vader. ‘In Nederland’, zegt de huisarts mij een dag later, ‘was dit meisje al lang uit huis geplaatst. Maar ja, dit is Suriname.’ Ik denk terug aan de tranen van de vader, uiteindelijk is hij ook maar gewoon een mens.

Dan gaat alles heel snel. De overlijdenspapieren worden ingevuld, het meisje wordt in een witte doek gewikkeld en de lijkwagen arriveert om haar naar het mortuarium te brengen. Onder het toeziend oog van patiënten die al de hele ochtend in de wachtkamer zitten, wordt ze weggedragen. De rest van de ochtend ben ik weer klaar wakker. Alert luister ik naar de griepverhalen van overige patiënten. Was zij nou ook maar met ‘gewoon een griepje’ gekomen. Dan had ik best nog even verder willen dommelen….

Maandag. Wanneer ik het terrein van de RGD-poli* in Flora op kom fietsen zijn de houten banken voor het gebouw, zoals elke ochtend, al gevuld met mensen. Patiënten kunnen zich tussen 7 en 9 uur ’s ochtends aanmelden en dan is het wachten op de dokter. Die laatste is meestal niet voor negenen aanwezig. Geduldig schuiven de patiënten door naar een volgende bank wanneer daar plaats vrijkomt. Tot ze bij de bank voor de spreekkamer van de dokter aankomen. ‘Eerstvolgende alstublieft.’
‘Wat kan ik voor u doen?’’
‘Griep dokter.’
De dokter neemt twee seconden de tijd om een long te beluisteren. ‘Oké, dan krijg je van mij een grieppakket.’
Waar we in Nederland bij een griepje ons bed induiken met een paracetamolletje en niet veel baat zien in andere middelen (griep wordt immers veroorzaakt door een virus en een virus moet door het lichaam zelf worden opgeruimd, want daar heeft de biomedische geneeskunde geen medicijnen tegen), gaat de Surinaamse patiënt niet naar huis voor hij meerdere recepten in handen heeft: hoestdrank, neusdruppels, paracetamol, vitamientjes… Logisch, als ik uren op een consult bij de dokter had gewacht zou ik ook niet vertrekken zonder een dergelijk pretpakket.

Op dinsdagochtend wordt consultatiebureau gehouden. Baby’s worden gewogen, gemeten en krijgen hun prikjes. De zuster geeft voorlichting aan de ouders over voeding en ontwikkeling. In een andere hoek van de babykamer zitten enkele zusters in brandschoon wit onderuitgezakt met elkaar te kletsen. Die smetteloos witte uniformen, daar blijf ik met bewondering naar kijken. Zeker nu ik zelf ervaring met een Surinaamse wasmachine heb.
Zit hij nou met me te flirten? De man tegenover me zegt dat hij een recept komt halen voor vriendin. Een vriendin? Zijn vriendin? Hij vertelt me dat hij al enkele jaren in Frans Guyana woont en dat het leven daar zoveel beter is.
‘Is uw vrouw ziek?’
‘Nee mijn vrouw woont in Guyana.’
Hij zegt me dat ik mooi ben en vervolgens dat hij een huis heeft en daar op dit moment alleen verblijft, want zijn vrouw is nu in Parijs. Mmm, ik vraag me nog steeds af wie die vriendin nou is en wat haar mankeert. Hij zegt me opnieuw dat ik mooi ben. Ik geloof dat ik hier maar even niet op reageer, schrijf een recept uit en schud hem vriendelijk de hand.

Woensdag. Op de stoel naast hem probeer ik niet net zo onderuitgezakt te gaan zitten als de huisarts en zijn patiënten. Loshangende draden aan het plafond, aan de muur hangen vergeelde posters met een boodschap over HIV en in de hoek van de spreekkamer staat een onderzoeksbank met plastic eroverheen; ik geloof niet dat deze ooit gebruikt wordt.
Er wordt op de deur geklopt. ‘Ik ben er hoor dokter.’ Het is de schizofrene zwerver die elke dag langskomt. De huisarts heeft een deal met hem gemaakt: de man gaat elke maand zijn spuitje antipsychoticum halen bij het psychiatrisch ziekenhuis en komt dan dagelijks voor zijn pilletje akineton naar de poli. In ruil daarvoor geeft de huisarts hem iedere keer een paar SRD waar hij eten van kan kopen. Je kunt veel zeggen over deze huisarts, over zijn behandelingen en (naar Nederlandse maatstaven) onprofessionele houding, maar zijn hart voor de mensen is groot.

Elke donderdagochtend bezoekt de huisarts het Lotjeshuis. Dit kindertehuis biedt een tijdelijke opvang voor kinderen die niet door hun ouders verzorgd kunnen worden, omdat deze bijvoorbeeld in de gevangenis zitten, in de psychiatrie of hun kinderen verwaarlozen. Ik ben onder de indruk van het tehuis: het is goed onderhouden, er is veel speelgoed & speelruimte aanwezig en de kinderen worden liefdevol verzorgd door de zusters en vrijwilligers. De vraag is voor hoe lang. Vanwege de financiële crisis zet de grootste sponsor na deze maand de subsidie stop.
Ze is vijftien jaar en laat de huisarts lachend de uitslag van haar test zien: positief. Ze is zwanger. Tegen haar wil, maar abortus is illegaal in Suriname.
‘Gebruik je geen pil?’ vraagt de dokter.
Ze lacht.
‘Of condooms?’
Ze lacht. ‘
Weet je wel hoe je zwanger wordt?’
Ze lacht opnieuw. De huisarts lacht nu ook en schrijft twee middelen voor zodat ze thuis zelf aan de slag kan: 80 tot 90% kans op abortus, verzekert hij.

Op vrijdagochtend is er een vroedvrouw in de praktijk voor het controleren van de zwangeren uit de buurt. Van over de rand van haar bril spreekt ze de vrouwen, die vaak alleen een lagere schoolopleiding hebben genoten, streng toe. Waarom ze vorige keer niet zijn komen opdagen? Waarom ze pas bij 30 weken zwangerschap voor het eerst op controle komen? Alle standjes eindigen steevast met ‘mijn lieve schat.’ Het is toch al de vraag of haar boodschap aankomt, de vorige zwangerschappen deden deze vrouwen precies hetzelfde.
Die avond sta ik in de Starzz, een rasechte Surinaamse discotheek. Het is een uitgaansgelegenheid met alleen maar creolen en nog nooit zag ik zoveel porno op een dansvloer. Meisjes die in een onderbroekje voorovergebogen met hun billen staan te schudden en jongens die daar met hun edele delen keihard tegen aan staan te beuken. Het is een geweldige avond met fantastische muziek, maar ik vraag mij af hoeveel meisjes er volgende maand op het spreekuur staan voor een abortus.

*RGD = Regionale Gezondheidsdienst, een grote door de overheid gefinancierde stichting die primaire gezondheidszorg nastreeft voor met name de on- & minvermogenden (mensen die geen geld hebben voor een verzekering of behandeling en daarom een on- of minvermogendenkaart krijgen) en ziekenfondspatiënten. De meeste huisartsen in Suriname werken voor de RGD, verspreid over ruim 40 poliklinieken. Mijn poli bevindt zich in Flora, een echte volkswijk in Zuidelijk Paramaribo die slecht bekend staat. De meeste patiënten hebben nauwelijks opleiding genoten.

Na een telefoontje met de mededeling dat in de buurt een vrouw aan het bevallen is die niet meer naar het ziekenhuis kan daar het hoofdje al zichtbaar is, begeven wij ons naar het huis van de vrouw in kwestie. Daar aangekomen blijkt het kindje al geboren. Moeder in een plas met bloed op de grond, meisje via de navelstreng verbonden aan de placenta die nog moet komen. Gelukkig is het kindje goed, doet moeder het redelijk en komt de ambulance snel. Maar wat een andere start van leven dan dat van mij…

Dat begon precies 26 jaar geleden in de Amsterdamse Bijlmer. Niet thuis op de grond, bij een alleenstaande moeder die vanwege haar ‘mindervermogende’ status slechts marginale gezondheidszorg krijgt, maar als het product van de liefde tussen twee zorgzame ouders.

Ik weet niet precies hoeveel invloed mijn geboortegrond of Surinaamse & Afrikaanse basisschoolvriendinnetjes op de rest van mijn leven hebben gehad, maar feit is dat ik altijd, ook toen we later naar Leiden verhuisden waar ik het grootste deel van mijn jeugd heb doorgebracht, van ‘de tropische mens’ ben blijven houden. Mijn keuze om geneeskunde te gaan studeren was in eerste instantie dan ook om, hoe fout het ook klinkt, filantropische redenen: ik wilde tropenarts worden. Ik wilde mensen helpen die dat écht nodig hadden en ik was idealistisch, zoals jonge meisjes dat kunnen zijn.

Inmiddels ben ik er natuurlijk allang achter dat de wereld niet zo in elkaar zit als ik toen gedacht en gehoopt had. Maar vele deuken in mijn idealisme, een studie geneeskunde en medische antropologie later, moet ik toch tot de conclusie komen dat ik nog steeds heel veel van ‘de tropen’ hou. Ik weet dat het verschrikkelijk klinkt, dat er mensen zijn die nu een kalebas op mijn hoofd kapot willen slaan, die mij in een kakibroek rond een vuur Afrikaanse dansen zien uitvoeren, roepend dat ze zo geniet van het pure zweet terwijl er geen douche in de buurt is. Ik kan er niets aan doen, ik hou van de tropen. Ze blijven me boeien, inspireren, uitdagen en tot nadenken aanzetten. En langzaamaan is het cirkeltje dan toch weer rond geworden: als ik over een aantal maanden klaar ben met mijn geneeskunde studie wil ik de tropenopleiding gaan doen. Niet uit idealisme of filantropie, maar gewoon omdat dat het allerleukste is wat je kunt doen.

Om dezelfde reden was ik heel gelukkig toen bleek dat ik mijn oudste co-schap, de laatste stage die je doet in de geneeskundeopleiding, de final step in je vorming tot arts, in Paramaribo kan doen. Niet het keiharde tropenwerk natuurlijk in zo’n hoofdstad, maar wel een plek waar je werkt binnen een andere sociale en culturele context, een plek waar minder voorzieningen ter beschikking staan en, het leukste, waar je samenwerkt met mensen met een andere achtergrond. De komende maanden zal ik kennis maken met zowel het public health systeem als het ziekenhuiswezen van Suriname, door achtereenvolgens stage te lopen bij de Regionale Gezondheids Dienst, de afdeling interne geneeskunde in een middelgroot ziekenhuis en de medische zending in het binnenland.

Suriname…. Zodra ik vorige week, midden in de nacht, uit het vliegtuig stapte zag ik die prachtige tropen zoals ik ze al een tijd niet meer gezien had. Er lijkt dan ook iets niet te kloppen wanneer je ineens in het Nederlands tegen je hoort zeggen ‘goedenavond mevrouw, mag ik uw paspoort zien? Hoeveel geld wilt u wisselen? En waar moet u naar toe?’
Shit, zo Nederlands heb ik de tropen nog niet eerder gezien. Ongewild dringen zich allerlei ouderwetse koloniale beelden aan mijn gedachten op. Moet ik het nou normaal en vanzelfsprekend vinden dat de mensen op dit stukje aarde, zo ver van mijn eigen land verwijderd, dezelfde taal spreken als ik? Het voelt alsof ik daar niet aan zal gaan wennen. Zittend in het taxibusje dat mij komt ophalen om me naar Paramaribo te brengen, vergeet ik deze opgelaten gevoelens echter snel. Door het open raampje laat ik de Surinaamse nacht aan me voorbij glijden. Zelfs in het donker is te zien hoe groen en vruchtbaar het hier is. Het heeft net geregend en ruikt zo heerlijk: échte tropen.